اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 254

«صحاح اللغة» حدود بیست سال در میان قبائل و طوایف می‌گشته و الفاظ و معانی را از زبان خود آنان می‌گرفته و می‌نوشته تا «صحاح اللغة» را تدوین کرده است. حال این «جوهری» ممکن است امروز وارد قبیله‌ای شده و ملاحظه کرده آنان وقتی «عین» را می‌گویند، «چشم» را اراده می‌کنند و وقتی وارد قبیله دوّم شده، دیده است آنان از «عین»، «چشمه» را اراده می‌کنند و در قبیله سوّم، مشاهده کرده است که آنان از «عین»، معنای سوّمی را اراده می‌کنند، حال ایشان می‌خواهد در «صحاح اللغة» معنای «عین» را بنویسد چاره‌ای جز این ندارد که همه معانی که در قبائل اراده می‌شده را ذکر کند. وقتی در میان قبائل عرب یک چنین اختلافی وجود دارد آیا «جوهری» چاره‌ای غیر از این دارد که بگوید: «عین، حقیقت در هفتاد معناست»؟ زیرا همه این قبائل، عرب هستند و هرکدام هم از عین، یک معنا را به‌صورت حقیقت اراده می‌کنند تقدّم و تأخّر و ترجیحی هم وجود ندارد، لغوی در اینجا کدام معنا را مطرح کند؟

چاره‌ای ندارد جز این که بگوید: «عین دارای هفتاد معناست و همه معانی آن‌هم به نحو حقیقت می‌باشند و اشتراک معنوی هم در کار نیست، پس باید به‌صورت اشتراک لفظی باشد». بنابراین، یکی از راه‌هایی که به عنوان منشأ تحقّق اشتراک لفظی مطرح است اختلاف قبائل- در زمان‌های قبل- و اختلاف بلاد- در زمان ما- می‌باشد.[155]

راه دوّم برای تحقّق اشتراک لفظی

راه دوّمی که به عنوان منشأ اشتراک لفظی مطرح شده- و حرف خوبی هم می‌باشد- این است که گفته شود: