اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 257

شاهد قوی بر این مسئله، قرآن است، قرآن کریم می‌فرماید: (منه آیات محکمات هُنّ أُمّ الکتاب و أُخر متشابهات ...)[156] قرآن هم آیات محکم دارد و هم آیات متشابه، و معنا ندارد کسی بگوید: چرا در قرآن آیات متشابه وجود دارد؟ زیرا گاهی در قرآن هم غرض به این نحو است که مطلبی به‌صورت اجمال گفته شود.[157]

راه سوّم برای تحقّق اشتراک لفظی

اگر ما پای وضع تعیّنی را به‌میان آوریم و مثلًا بگوییم: لفظ «أسد» فقط برای «حیوان مفترس» وضع شده است، به‌صورت یک لفظ و یک معنا، ولی آن‌قدر به عنوان استعمال مجازی در «رجل شجاع» به‌کاررفته‌است که این معنای مجازی در ردیف معانی حقیقی اوّل قرار گرفته است. البته نه به این صورت که معنای حقیقی اوّل، مهجور و متروک شده باشد بلکه استعمال به حدّی رسیده است که وقتی «اسد» بدون قرینه استعمال شود، مخاطب متحیر می‌ماند، که آیا مقصود، «حیوان مفترس» است یا «رجل شجاع»؟ در اینجا یک اشتراک لفظی در ارتباط با وضع تعیّنی تحقّق پیدا کرده است. واضع نیامده برای لفظ «اسد» دو معنا به صورت اشتراک لفظی مطرح کند بلکه او «اسد» را برای یک معنا وضع کرده است ولی کثرت استعمال، موجب شده است که معنای مجازی، خود را به حدّ معنای حقیقی رسانده و در یک ردیف قرار گیرند، بدون این که معنای حقیقی اوّل کنار رفته و عنوان مهجوریت پیدا کند. ما در بحث وضع گفتیم: «وضع تعیّنی» وضع نیست. ولی وضع نبودن، یک حرفی است و این که معنای حقیقی درست کند چیز دیگری است. اگر کثرت استعمال، به حدّی برسد که وقتی لفظ «اسد» گفته می‌شود ترجیحی برای معنای حقیقی اوّل وجود