اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 268

اوّل است و وقتی لفظ «عین» در معنای اوّل فانی شد دیگر ما لفظی نداریم که بخواهیم آن را در ارتباط با معنای دوم به میدان بیاوریم. پس معنای دوّم، با چه چیزی سروکار پیدا می‌کند. این احتمال، وقتی در مقایسه با احتمال دوّم قرار گیرد بعیدتر از احتمال دوّم، نسبت به کلام مرحوم آخوند است. بررسی احتمال اوّل: اگر مرحوم آخوند روی این احتمال نظر داشته باشد، این حرف دارای دو اشکال است: اشکال اوّل: ما قبول نداریم که ماهیت استعمال، عبارت از فناء لفظ در معنا باشد.

درست است که لفظ، در مقابل معنا، دارای عنوان تبعیت است ولی تبعیت، یک حرف و فناءْ حرف دیگر است. استعمال، به معنای فناء نیست. اگر استعمال، عبارت از فناء لفظ در معنا باشد، نباید الفاظ، ازنظر زیبا بودن و عدم آن، نقشی در مسئله داشته باشند، زیرا هر لفظی را که شما می‌آورید، فوراً آن را قربانی در معنا می‌کنید پس گویا لفظی وجود ندارد. درحالی‌که ما قبلًا گفتیم: یک خطیب زبردست، همواره در دو زمینه فعالیت دارد.

هم در ارتباط با معانی فعالیت دارد- که چه مطالبی را القاء کند- و هم در ارتباط با الفاظ کوشش می‌کند- که چه الفاظی را برای تفهیم این معانی استخدام کند- لذا گاهی بعضی از افراد مشاهده می‌شوند که نسبت به معانی، حرفهای خوبی دارند ولی الفاظی که برای فهماندن آن معانی به کار می‌گیرند، الفاظ جالبی نیست بلکه چه‌بسا لفظ تنفّرآمیز را استفاده می‌کنند. بنابراین در تکلّم و خطابه، الفاظ نقش بسزایی دارند، و حتی ممکن است گفته شود: «در بعضی از مواقع، معانی را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهند». از اینجا کشف می‌کنیم که اگر کسی بگوید: «ماهیت استعمال، فناء لفظ در معناست» این حرف، درست نیست. لفظ از یک مقوله و معنا از مقوله دیگر است و واضع آمده بین لفظ و معنا، ارتباط وضعی برقرار کرده است. به دنبال وضعِ واضع، مستعملین نیز از این وضع، استفاده کرده و لفظ را استعمال می‌کنند، معنا را استعمال می‌کنند و هر دو را مورد لحاظ قرار می‌دهند ولی گفتیم: لفظ در برابر معنا- از نظر