اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 295

استعمال کرد. خلاصه کلام محقق قمی رحمه الله این است که لازم نیست واضع یک تعهد و الزامی داشته باشد، لازم نیست واضع ما را از استعمال در اکثر از معنا منع کند بلکه اگر واضع در این زمینه حرفی نزند و شرطی هم نداشته باشد، نفس همین امر که معانی در هنگام وضع، اتصاف ذاتی به وحدت داشته‌اند ما را الزام می‌کند که در حال استعمال هم باید این حالت را حفظ کنیم. در نتیجه استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنا جایز نیست.[174] بررسی کلام محقق قمی رحمه الله کلام محقق قمی رحمه الله دارای دو اشکال است: اشکال اوّل: ما قبول می‌کنیم که معانی در حال وضع، اتصاف به وحدت داشته است ولی کبرای مسئله را قبول نداریم. از کجا ثابت شده که باید در استعمال، تمام خصوصیات و شرائط و حالات و مقارنات حال وضع را مراعات کنیم؟ اگر این‌طور است پس شما بگویید: خصوصیات واضع و حالات او و خصوصیات زمان وضع هم در استعمال دخالت دارد. مثلًا وقتی می‌خواسته وضع را انجام دهد، یک ساعت قبل از ظهر بوده، آیا درست است که بگوییم: باید این خصوصیات مراعات شود و ما اگر خواستیم این لفظ را استعمال کنیم حتماً باید یک ساعت قبل از ظهر باشد؟ یا مثلًا اگر واضع، روبه‌قبله نشسته و لفظی را برای معنایی وضع کرده است آیا می‌توان گفت: در مقام استعمال هم ما باید روبه‌قبله قرار گیریم؟ روشن است که کسی نمی‌تواند چنین حرفهایی بزند. بنابراین اگر معنا در هنگام وضع در حال وحدت بود یعنی خودش اتصاف به وحدت داشت بدون این که این قید وحدت، ملحوظ واضع باشد و بدون این که واضع عنایتی به مسأله وحدت داشته باشد، چه دلیلی وجود دارد که در مقام استعمال هم باید