اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 296

خصوصیات غیر ملحوظه واضع را مراعات کنیم؟ خیر، هر خصوصیتی که در ارتباط با لفظ بوده و ملحوظ واضع باشد و یا به صورت تعهّد و التزام از ناحیه واضع مطرح گردیده است، باید مراعات شود و سایر حالات و مقارنات و خصوصیاتی که هنگام وضع وجود داشته، لازم نیست در مقام استعمال مراعات شود. جواب مهمّ از کلام محقق قمی رحمه الله همین جواب است. اشکال دوّم: برفرض که همه حرفهای شما درست باشد، این حرفها در همه اشتراکات لفظی جریان ندارد. مسأله وحدت و اتصاف به وحدت، در بعضی از مشترکات لفظی وجود ندارد. مثلًا در وضع عام و موضوع له خاص که واضع یک معنای عام و کلّی را در نظر گرفته و لفظ را برای مصادیق آن وضع می‌کند، ما در آن گفتیم: اگر مسئله به این صورت باشد، اسم آن را چیزی غیر از مشترک لفظی نمی‌توان گذاشت. آنجایی که لفظ، واحد و معنا متعدّد باشد و تعدّد آن‌هم از هفتاد تجاوز کرده و به میلیونها و میلیاردها معنا می‌رسد، به اندازه مصادیق و افراد این عام، برای ما موضوع له وجود دارد. ولی این یک مشترک لفظی است که با یک وضع تحقق پیدا کرده، مثل «عین» نیست که مثلًا هفتاد وضع دارد. خیر، در اینجا به وضع واحد، لفظ واحدی را برای معانی متعددی وضع کرده و تعدّد آن‌هم به اندازه تعدّد افراد این معنای عام و مصادیق آن است. و این چیزی غیر از مشترک لفظی نیست. در اینجا دیگر نمی‌توان گفت:

«معنا در حال وحدت است». معنای در حال وحدت در صورتی است که واضع، هر روز وضع مستقلی داشته باشد ولی وقتی یک لفظ با وضع واحدی به صورت مشترک لفظی برای یک میلیون معنا وضع شده است، دیگر نمی‌توانیم بگوییم: «معانی در حال وحدت است». بلکه همه معانی در کنار هم هستند و هرکدام در موضوع له بودن استقلال دارند.[175]