اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 299

سپس صاحب معالم رحمه الله نتیجه‌گیری کرده می‌فرماید: وقتی قید وحدت، در معنای موضوع له دخالت داشت، شما اگر خواستید کلمه «عین» را در استعمال مفرد در دو معنا استعمال کنید، معنایش این است که این قید وحدت را می‌خواهید کنار بزنید، معنایش این است که می‌خواهید جزء موضوع له را کنار بزنید. کلمه «عین» برای «عین باکیه با قید وحدت» وضع شده است و شما که می‌خواهید از آن، دو معنا را اراده کنید باید جزء موضوع له- یعنی قید وحدت- را از موضوع له کم کنید، در نتیجه لفظ موضوع برای کلّ را در جزء استعمال می‌کنید و چنین استعمالی مَجاز است.[177] یک بیانی هم ایشان در ارتباط با تثنیه و جمع دارد که ما پس از بررسی کلام ایشان در مورد مفرد به بررسی آن خواهیم پرداخت.

بررسی کلام صاحب معالم رحمه الله

بر کلام صاحب معالم رحمه الله اشکالاتی وارد است: اشکال اوّل: شما که می‌گویید: «قید وحدت، در موضوع له دخالت دارد و واضع، همان‌طور که ذات معنا را ملاحظه کرده، قید وحدت را هم ملاحظه کرده است» چه دلیلی برای این حرف دارید؟ اگر شما بخواهید در این ارتباط کتابهای لغت را به عنوان مدرک خود قرار دهید می‌گوییم: در هیچ‌یک از کتابهای لغت، وقتی کلمه «عین» را مطرح می‌کنند، «قید وحدت» را به عنوان جزء معنا ذکر نکرده‌اند. ما گاهی الفاظی داریم که برای دو معنای متضادّ وضع شده‌اند، مثلًا کلمه «قُرْء» که مشترک لفظی بین «طهر» و «حیض» است و ما در هیچ‌یک از کتابهای لغت مشاهده نمی‌کنیم که وقتی می‌خواهند «قرء» را معنا کنند، بگویند: «قُرء، برای طُهر با قید وحدت و برای حیض با قید وحدت وضع شده