اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 303

متعلّق نفی و اثبات بوده و مناط مستقلّ برای حکم باشند». به عبارت روشن‌تر: محل بحث ما، استعمال مشترک در دو معناست ولی شما اسم آن را «اکثر» می‌گذارید و مفهوم «اکثر» را برآن منطبق می‌کنید. ما نمی‌خواهیم لفظ را در «مفهوم اکثر» استعمال کنیم. در حالی که شما آمدید و بر مفهوم اکثر تکیه کردید و گفتید: «معنای اکثر، عبارت از اقلّ مقیّد به وجود دیگری است» ما نمی‌خواهیم این گونه استعمال کنیم. ما می‌خواهیم لفظ را در دو معنا استعمال کنیم بدون این که هیچ تقیّد و ارتباطی در کار باشد، بلکه می‌خواهیم به گونه‌ای باشد که هرکدام از دو معنا بطور مستقل مناط برای حکم باشند و متعلّق نفی و اثبات قرار گیرند. مثل این که ما، دو مرتبه کلمه «عین» را استعمال کرده باشیم. اگر ما استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنا را به این صورت تقریب کنیم آیا باز هم اشکال مرحوم آخوند به صاحب معالم رحمه الله وارد است؟ روشن است که اشکال وارد نیست و به نظر می‌رسد منشأ این اشکال، خلطی است که بین مفهوم و مصداق صورت گرفته است. در نتیجه، به کلام صاحب معالم رحمه الله همان دو اشکال اوّل وارد است و صاحب معالم رحمه الله نمی‌تواند مجازیت استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنا را در مورد مفرد به اثبات برساند.

نظریه صاحب معالم رحمه الله در مورد تثنیه و جمع

صاحب معالم رحمه الله می‌فرماید: استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنا، در مورد تثنیه و جمع، حقیقت است. ایشان می‌فرماید: تثنیه، به منزله تکریر لفظ است و وقتی شما می‌گویید: «رأیتُ عینین»، مثل این است که گفته‌اید: «رأیت عیناً و عیناً»، و همان گونه که در صورت تکرار لفظ «عین» می‌توانید از یکی از آنها معنای «باکیه» و از دیگری معنای «جاریه» را اراده کنید، وقتی هم می‌گویید: «رأیت عینین»، مسئله به‌همین‌صورت است. در نتیجه، اراده کردن دو حقیقت و دو معنا از لفظ «عینین» هیچ مانعی ندارد.