اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 310

است ارتباط دارد نه به خود «عینین». و به عبارت دیگر: به مفردِ این تثنیه ارتباط دارد نه به خود تثنیه. شما که می‌گویید: «رأیت عینین»، و دو فرد از «عین جاریه» با دو فرد از «عین باکیه» را اراده می‌کنید، به چه دلیل چنین کاری را انجام می‌دهید؟ مگر در تثنیه، چه فعل و انفعالی صورت گرفته که چنین چیزی در آن ممکن شده است؟ هیچ راهی غیر از این ندارد که بگویید: «عین» در «عینین» را در دو ماهیت استعمال کردیم و «ین» هم آن را مضاعف کرده است. یعنی می‌توانستید بگویید:

«رأیت عیناً» و دو معنا را اراده کنید، حال که به‌جای «عیناً» کلمه «عینین» استعمال شده است، همین دو معنا تعدّد پیدا کرده یعنی «عین باکیه» متعدد شده و «عین جاریه» هم متعدّد شده است. اینجا که هریک از این دو معنا متعدّد شدند، در تثنیه چه تغییری به‌وجود آمده است؟ تثنیه که کاری انجام نداده است. تثنیه می‌گوید: «من در اختیار مفردم هستم، هرچه مفرد گفت، من آن را دوبرابر می‌کنم» باید ببینیم مفرد چه اقتضایی دارد؟ و گاهی ملاحظه می‌کنیم مفرد حالت جمعی دارد مثل این که شما کلمه «طائفه» را تثنیه ببندید، همان‌طور که قرآن کریم فرموده است: (و إنْ طائفتان مِنَ المُؤمِنینَ اقْتَتَلُوا فأصْلِحُوا بَیْنَهُما)[183]، جمعیت «طائفتان» شاید یک میلیون نفر باشد. آیا ما یک میلیون نفر را به گردن تثنیه می‌گذاریم؟ خیر، این مربوط به این است که مفرد، عبارت از «طائفه» است و الّا «طائفتان» از نظر تثنیه فرقی با «رجلان» ندارد.

«انِ» می‌گوید: من همان معنای مفرد را دوبرابر می‌کنم. اگر مفرد، طائفه است، من می‌گویم: «دو طائفه»، و اگر مفرد، رجل است می‌گویم: «دو رجل» و اگر ملت است می‌گویم: «دو ملت»، و اگر مفرد، «عین» باشد و از «عین» دو ماهیت اراده شده باشد می‌گویم: هر ماهیتی دو فرد. چون مفرد من دو ماهیت دارد، اگر بخواهد این دو ماهیت تضاعف و تکثر پیدا کند، معنایش «دو فرد از این ماهیت و دو فرد از آن ماهیت» است. در نتیجه آنچه ما می‌خواهیم به مرحوم آخوند بگوییم این است که اگر از «رأیتُ