اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 311

عینین» چهار معنا اراده شد- دو فرد از عین باکیه و دو فرد از عین جاریه- نمی‌توان اسم آن را «استعمال تثنیه در اکثر از معنای واحد» گذاشت. خیر، در اینجا هم مفرد در اکثر از معنای واحد استعمال شده است. وقتی از «عین» دو حقیقت را اراده کردید تثنیه آمد و آن را دو برابر کرد و الّا «ین» در «عینین» با «ین» در «انسانین» هیچ فرقی ندارد. چطور شد شما اینجا اسمش را استعمال لفظ تثنیه در اکثر از معنای واحد گذاشتید؟ لذا به‌نظر می‌رسد اصلًا استعمال لفظ تثنیه در اکثر از معنای واحد، موضوع ندارد و همچنین است جمع. آنچه می‌تواند در اکثر از معنای واحد استعمال شود، مفرد است. ولی مفرد گاهی مستقل و تنهاست و گاهی هم در ضمن تثنیه است. یک‌وقت می‌گویید: «رأیت عیناً» و دو ماهیت را اراده می‌کنید و گاهی هم می‌گویید:

«رأیت عینین» و از «عین» آن دو ماهیت اراده می‌کنید و تثنیه هم آن را مکرّر و متکثّر می‌کند، لذا دقت در مسئله اقتضا می‌کند که در مورد تثنیه و جمع، باید دور استعمال لفظ در اکثر از معنا را موضوعاً قلم بگیریم و بگوییم: «استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد، در تثنیه و جمع تحقّق ندارد». بنابراین آنچه در اینجا گفتیم هم به عنوان جواب صاحب معالم رحمه الله و هم به عنوان جواب از مرحوم آخوند به‌حساب می‌آید. نتیجه بحث در مرحله سوّم در مرحله سوّم بحث می‌کردیم که آیا استعمال لفظ در اکثر از معنا- برفرض جواز آن- به نحو حقیقت است یا مجاز، یا در بعضی موارد، حقیقت و در بعضی موارد، مجاز است؟ نتیجه بحث این شد که استعمال لفظ در اکثر از معنا در مورد مفرد به نحو حقیقت است- برخلاف صاحب معالم رحمه الله که آن را مجاز می‌دانست- ولی در تثنیه و جمع اصلًا استعمال لفظ در اکثر از معنا، موضوع ندارد. از مراحل سه‌گانه بحث استعمال لفظ در اکثر از معنا نتیجه می‌گیریم که استعمال