اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 312

لفظ در اکثر از معنا، استحاله ندارد و از نظر وضع هم جایز است و استعمال آن‌هم به نحو حقیقت است.

استعمال لفظ در اکثر از معنا در قرآن کریم

مرحوم آخوند در مرحله اوّل بحث، استعمال لفظ در اکثر از معنا را مستحیل دانست. در اینجا ایشان توهّمی را مطرح کرده و به جواب از آن می‌پردازد: توهّم این است که ما روایات متعدّدی داریم که از آنها استفاده می‌شود قرآن دارای ظاهر و باطن است «له ظهر و بطن» و تعبیرات مختلفی در این مورد وجود دارد. در بعضی از روایات وارد شده که «ظاهره أنیق و باطنه عمیق»[184] که مسأله ظاهر و باطن را برای قرآن، مسلّم دانسته و می‌فرماید: ظاهر آن «أنیق»- یعنی اعجاب‌آور- و باطن آن «عمیق»- یعنی دارای عمق- است. روایات دیگری نیز داریم که می‌فرماید: «قرآن دارای هفت بطن است و در بعضی می‌فرماید: «قرآن دارای هفتاد بطن است .[185] مرحوم آخوند می‌فرماید: ممکن است کسی بگوید: روایاتی که برای قرآن ظاهر و باطن درست می‌کند- حتی اگر یک بطن هم داشته باشد- معنایش این است که الفاظ قرآن دارای دو معناست، از یک معنای آن به معنای ظاهر و از دیگری به معنای باطن تعبیر می‌شود. پس حدّ اقل دو معنا مطرح است. و اگر ما روایات هفت بطن را بگیریم معنایش این است که قرآن هشت معنا دارد یکی از آن معانی ظاهر و هفت معنای دیگر، باطن می‌باشند و اگر روایات هفتاد بطن را بگیریم معنایش این است که قرآن دارای هفتاد و یک معناست که یکی از آنها ظاهر و هفتاد معنای دیگر، باطن می‌باشند.