اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 314

چیزی مطرح نیست. روایات نمی‌گوید: «بطون به عنوان مستعمل فیه هستند». پس آیا مقصود از این روایات چیست؟ مرحوم آخوند در این زمینه دو احتمال مطرح می‌کند. احتمال اوّل: معانی بطنیه، نه ارتباطی به الفاظ قرآن دارد و نه به معانی ظاهریه قرآن ارتباط دارد، بلکه بین این‌ها یک حالت مقارنت تحقّق دارد. یعنی وقتی لفظی از قرآن در معنای ظاهر خودش استعمال شده، در کنار این استعمال، اراده متکلّم به این معانی تعلّق گرفته است ولی مراد بودن، ملازم با این نیست که بین الفاظ و این معانی ارتباطی وجود داشته باشد یا این معانی با معنای ظاهر ارتباط داشته باشند. بلکه فقط در حال استعمال لفظ در معنای ظاهر و مقارن با این استعمال، خداوند این هفت معنا یا هفتاد معنا را نیز اراده کرده است. مثل این که انسان جمله «زید قائم» را بگوید در حالی که توجه به یک معنای دیگر هم داشته و آن معنای دیگر را هم اراده کند. امّا اراده آن معنا هیچ ربطی به جمله «زید قائم» ندارد، نه ارتباط لفظی و نه ارتباط معنوی. اشکال بر احتمال اوّل: آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» این احتمال را مورد مناقشه قرار داده و می‌فرماید: اوّلًا: روایاتی که هفت بطن یا هفتاد بطن را مطرح می‌کند، در مقام تعظیم و تجلیل قرآن وارد شده و می‌خواهد مقام قرآن را بالا ببرد و اگر ما بخواهیم بطون را به این معنا- که شما گفته‌اید- بدانیم و مسأله مقارنت را مطرح کنیم، دلالتی بر عظمت قرآن نخواهد داشت. اگر گفته شود: «درحالی‌که الفاظ قرآن در معانی خودش استعمال می‌شده، هفت معنای دیگر نیز اراده شده است بدون این که آن هفت معنا، ارتباطی به الفاظ قرآن یا به معانی ظاهری قرآن داشته باشند» در این صورت چه دلالتی بر عظمت قرآن می‌کند؟ ثانیاً: بیان مرحوم آخوند با تعبیر در روایات منافات دارد زیرا این روایات می‌گوید:

«قرآن، همان گونه که دارای ظاهر است دارای باطن نیز می‌باشد» و اگر ما بگوییم: این معانی نه ربطی به لفظ دارد نه به معنا پس ضمیر «له» در «له ظهر و له بطن» را به کجا برگردانیم؟ روایت می‌گوید: «همان چیزی که ظاهر دارد، باطن نیز دارد» موصوف و