اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 319

این‌ها هم برای این است که در قرآن تدبّر کامل نشده است و ما در بحث‌های خود، این مسئله را روشن کرده‌ایم که آیه تطهیر مربوط به خمسه طیبه علیهم السلام است.[193] بنابراین قرآن تدبّر لازم دارد، بیش از تدبّری که در روایات فقه لازم است، زیرا این کلام خداوند است و روایات، کلام ائمّه علیهم السلام است. و همان مقداری که بین خداوند و ائمه علیهم السلام فاصله است، بین کلمات آن دو نیز فاصله است. لذا گاهی انسان هر سال چندین بار قرآن را ختم می‌کند و آیه‌ای را تلاوت می‌کند و هروقت به آن آیه می‌رسد مطلب تازه‌ای به ذهنش می‌آید که در مرتبه قبل به ذهنش نیامده بود. این برای این است که زمینه تدبّر در قرآن بسیار است. قرآن خیلی عمیق و دقیق است و حیف است که عمری از انسان بگذرد و تفسیر قرآن را با دقّت ملاحظه نکرده باشد. این، واقعاً جفا نسبت به قرآن و علم است. در مجمع البحرین حدیثی دارد که فرموده است: «من أراد العلم فَلْیُثَوِّرِ القرآنَ»[194] یعنی کسی که طالب علم است قرآن را بررسی کند و در قرآن دقّت کند. به‌هرحال، این احتمال هم در قرآن جریان دارد اگرچه دلیلی برخلاف احتمال دوّم مرحوم آخوند نداشته باشیم ولی آن مؤیّدی که آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» ذکر کرد تمام نبود.