اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 322

استقبال تحقّق پیدا می‌کند، ولی حال نسبت، حال قبل از تلبس و اتصاف است. اشکالی نیست در این که چنین اطلاقی، اطلاق مجازی است. 3- اطلاق مشتق بر ذات در حالی که ذات در هنگام نسبت، تلبس به مبدأ ندارد بلکه تلبس آن به مبدأ در زمان گذشته بوده است، مثل این که بگوییم: «زیدٌ الیومَ ضاربٌ» درحالی‌که ضرب، روز گذشته تحقّق پیدا کرده و تمام شده است. و به عبارت دیگر: تلبس به مبدأ، در زمان گذشته تحقّق پیدا کرده و تمام شده است ولی حال نسبت، حال بعد از تلبس و اتصاف است. تلبس به ضرب دیروز بوده و همان دیروز هم ضرب تمام شده و ادامه پیدا نکرده است حال می‌خواهیم ببینیم آیا اطلاق مشتق بر ذات در جمله «زیدٌ الیومَ ضاربٌ» اطلاق حقیقی است یا اطلاق مجازی؟ اگر قائل به مجازیت شدیم، مسأله‌ای نیست. ولی اگر قائل به حقیقت شدیم، این به عنوان تمام موضوع له نیست بلکه یکی از افراد موضوع له است. یعنی موضوع له عبارت از معنای کلّی «المتلبّس بالمبدا»- یعنی کسی که تلبس به مبدأ برایش تحقّق پیدا کرده است- می‌باشد؛ ولی این تلبّس بالمبدا یا الآن است و یا دیروز بوده و اکنون منقضی شده است، عنوان «المتلبس بالمبدا» درحقیقت یک مشترک معنوی بین فرض اوّل و سوّم است. ولی اگر قائل به مجازیت شدیم این معنا یک مجاز مستقل خواهد بود و آنجا دیگر تعدّد و امثال آن معنا ندارد. قبل از تحقیق در مسئله، لازم است مقدماتی را مطرح کنیم: