اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 323

مقدمات بحث مشتق

مقدّمه اوّل: آیا بحث مشتق، یک مسأله عقلی است یا لغوی؟

اشاره

آیا نزاع در مشتق، نزاع در یک مسئله عقلیه- مانند مسأله مقدمه واجب- است، و ما باید مسئله را از عقل بگیریم، یا نزاع در مسأله لغویه و مربوط به لغت و واضع است؟

یعنی می‌خواهیم ببینیم واضع وقتی هیئت مشتق- مثل هیئت فاعل- را وضع می‌کرده آیا در معنای موضوع له، یک امر عام و مشترکی را درنظر گرفته و هیئت فاعل را برای آن وضع کرده که آن معنای مشترک هم شامل حال و هم شامل منقضی می‌شود یا این که واضع در مقام تعیین موضوع له هیئت مشتق، خصوص حال را درنظر گرفته و موضوع له هیئت ضارب را «المتلبّس بالمبدا فی الحال» قرار داده است؟ ظاهر این است که این نزاع، نزاع در یک مسأله لغویه است نه در مسأله عقلیه.

ولی از کلمات مرحوم نائینی برمی‌آید که ایشان نزاع را در مسأله عقلیه دانسته است.

کلام محقّق نائینی رحمه الله

ایشان می‌فرماید: ما باید ببینیم چرا در متلبس به مبدأ در استقبال، اتفاق بر مجازیت است و در