اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 329

مقدّمه دوّم کدام یک از عناوین در محلّ بحث داخل و کدام‌یک خارج است؟

اشاره

در اینجا دو حیثیت وجود دارد که باید از یکدیگر جدا شوند: حیثیت اوّل: نحوه ارتباط این عنوان- یعنی عنوان داخل در بحث مشتق- با ذات باید به چه کیفیتی باشد تا در باب مشتق، مورد بحث قرار گیرد؟ حیثیت دوّم: از جهت معنای اشتقاقی، کدام مشتق داخل در محلّ بحث است؟ اگرچه ارتباط آن با ذات، یک نوع ارتباط است، ولی ازنظر جنبه اشتقاقی، یک نوع از مشتق در محلّ بحث داخل است و نوع دیگر آن از محلّ بحث خارج است. اگر ضَرْب از زید تحقّق پیدا کرد، ارتباط ضرب با زید، یک نوع ارتباط است، شما اگر این ارتباط را به‌صورت «زید ضَرَبَ» مطرح کردید از محلّ نزاع در باب مشتق خارج است ولی اگر آن را به‌صورت «زید ضارب» مطرح کردید در محلّ نزاع داخل است، با این که نحوه ارتباط زید با ضربْ در «زید ضَرَبَ» هیچ فرقی با نحوه ارتباط آن در «زید ضارب» ندارد. «ضَرْب» عبارت از یک فعل است و ارتباط آن با زید یک ارتباط ایجادی و صدوری است. ضَرْب از زید صادر می‌شود و از ناحیه او ایجاد می‌شود ولی همین «ضَرْب» با این وحدت ارتباط، اگر به‌صورت «ضَرَبَ» مطرح شود از محلّ نزاع خارج و اگر به‌صورت «ضارب» مطرح شود داخل در محلّ نزاع در باب مشتق است بنابراین ما این دو بحث را نباید با هم مخلوط کنیم. این دو حیثیت مستقل بوده و باید جدای از هم مطرح شوند.

بحث در ارتباط با حیثیت اوّل

در حیثیت اول، بحث در این بود که آیا نحوه ارتباط این عنوان با ذات چه نحو ارتباطی باید باشد؟ این معنا تقریباً مسلّم است که نحوه ارتباط عنوان با ذات نباید به