اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 34

واسطه‌ای این دو را به هم نزدیک می‌کند و وجود مسبّب در خارج، به علت سبب است. شیخ انصاری رحمه الله می‌فرماید: اجزاء و شرایط در باب عبادات نیز به‌همین‌صورت است. اجزاء، حکم مقتضی و سبب را داشته و شرایط، حکم همان شرایط تکوینیه را دارند. و به‌عبارت دیگر: اجزاء، در تشکیل ماهیت نقش دارند ولی شرایط، در تأثیر این ماهیت در آثار مورد انتظار نقش دارند. گویا شرایط می‌آید و دست ماهیت را گرفته و به آثار و خواص می‌رساند. البته اگر شرایط نباشد، آثار و خواص نیست ولی با وجود شرایط، آثار و خواص به خود ماهیت و اجزای آن استناد دارند. چون رتبه اجزاء قبل از رتبه شرایط است نمی‌توان گفت: نحوه دخالت این دو یکسان است. این قول در تقریرات بحث شیخ انصاری رحمه الله به ایشان نسبت داده شده است.

سپس مقرّر، در ذیل کلام، تفصیلی را ذکر می‌کند که ظاهراً ارتباطی به شیخ رحمه الله ندارد بلکه مربوط به خود مقرّر است.[21] بررسی کلام شیخ انصاری رحمه الله کلام مرحوم شیخ انصاری، کلام درستی است ولی نتیجه‌ای که می‌خواهد از آن بگیرد بر این بیان مترتب نیست، زیرا ما هم قبول داریم که اجزاء و شرایط در یک رتبه نیستند ولی ما در بحث صحیح و اعم می‌خواهیم بحث کنیم که مثلًا بنا بر قول به ثبوت حقیقت شرعیه، آیا شارع مقدس در مقام وضع و نام‌گذاری همان‌طوری‌که اجزاء را ملاحظه کرده شرایط را هم ملاحظه کرده یا نه؟ آیا شما می‌فرمایید: مؤخر بودن رتبه شرایط، سبب می‌شود که شرایط، در نام‌گذاری- که امر اعتباری است- دخالت نداشته باشند؟ ما در بحث وضع گفتیم: حقیقت وضع، یک امر اعتباری است.

وضع، مانند نام‌گذاری فرزند و اختراعات است. با وضع کلمه ماشین بر این مجموعه