اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 341

حرفه و نجّاری- به معنای مصدری- دارای جنبه صناعت است. و اختلاف بین مبادی سبب نمی‌شود که این‌ها از محلّ نزاع خارج باشند بلکه سبب می‌شود که عنوان منقضی تغییر پیدا کند، مثلًا انسانی که ضرب از او صادر شده، به مجرّد تمام شدن ضرب، ضرب از او منقضی می‌شود، زیرا ضرب یک مبدأ فعلی است، مبدئی است که با فعلیتش تحقّق پیدا می‌کند و سپس منعدم می‌شود و بعد از انعدام، عنوان «انقضی عنه المبدأ» صدق می‌کند. ولی در باب عدالت- که یک ملکه راسخه است- در صورتی «انقضی عنه المبدأ» صدق می‌کند که این ملکه از بین برود و این قوه راسخه منقضی شود. روشن است که ملکه به این زودی از بین نمی‌رود. و یا مثلًا کسی که حرفه‌اش تجارت است، اگر شبی در منزل نشسته با زن و بچه‌اش شام می‌خورد نمی‌توان گفت:

«انقضی عنه المبدأ، زیرا الآن شب است و تجارت مربوط به روز است»، بلکه «انقضی عنه المبدأ» در صورتی صدق می‌کند که حرفه او تغییر کند، یعنی تجارت را کنار بگذارد و کار دیگری را شروع کند. در نتیجه عنوان «انقضی عنه المبدأ» به لحاظ مبادی فرق می‌کند و ما نباید همه مبادی را یکسان ملاحظه کنیم.[204] یکی از مثالهایی که در این زمینه مطرح است مثال درباره مقتول است، که مرحوم صاحب فصول نیز آن را مطرح کرد، از ایشان سؤال می‌کنیم: مقصود شما از «مقتول» چیست؟ اگر مقصود همان قتل به معنای فعلی است، چنانچه حالا بخواهید بگویید:

«هذا مقتول زید» این مبتنی بر نزاع در این است که آیا مشتق در اعم هم حقیقت است یا نه؟ ولی اگر مراد از «هذا مقتول زید» این باشد که «هذا زهق روحه بید زید»، این معنایی است که تا هزار سال هم به‌صورت حقیقت صدق می‌کند. در مورد «مضروب» هم به دو صورت می‌توان تصور کرد: اگر «مضروب» را به‌معنای فعلی معنا کنیم، همان گونه که در ضارب، عنوان