اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 352

عقلی به دست آوریم. این مسئله، مانند مسأله خون است، لباس سفیدی که خون به آن اصابت کرده و چند بار شسته شده ولی باز هم انسان مشاهده می‌کند که رنگ ضعیفی از خون باقی مانده است در اینجا اگر به عقل مراجعه کنیم، عقل می‌گوید: این رنگ ضعیف، اجزاء ریز همان خون است و نمی‌شود خون از بین رفته باشد و رنگ ضعیف باقی باشد ولی وقتی به عرف مراجعه می‌کنیم، عرف این مسئله را نمی‌پذیرد. عرف می‌گوید: «خون وجود ندارد» و وقتی خون وجود نداشت عنوان «الدم نجس» این لباس را نمی‌گیرد.

نظریه صاحب جواهر رحمه الله

صاحب جواهر رحمه الله می‌فرماید: ما نمی‌گوییم: «امّیّت» و «بنتیّت» سببیّت برای انتفاء زوجیّت دارد، تا رتبه انتفاء زوجیّت، متأخّر از رتبه «امّیّت» و «بنتیّت» باشد، بلکه ما می‌گوییم: «امّیّت» و «بنتیّت» و «انتفاء زوجیّت» به عنوان معلول رضاع می‌باشند، ولی این سه در عرض یکدیگرند. ایشان می‌فرماید: اگر بخواهیم با نظر دقیق حساب کنیم عنوان «أُمّ الزوجة» تحقّق پیدا نمی‌کند، زیرا «امّیّت» در عرض «انتفاء زوجیّت» است و این دو، معلول برای یک علت می‌باشند که آن علّت، عبارت از رضاع محرِّم است. ولی آیا از نظر زمان بین «امّیّت» و «بنتیّت» و بین زوجیّت فاصله‌ای وجود دارد یا اتصال در کار است؟ اصل زوجیّت تا کجا امتداد دارد؟ این‌طور نیست که بین زوجیّت و امّیّت و بنتیّت فاصله زمانی تحقّق داشته باشد. بلی در مورد کبیره ثانیه فاصله زمانی وجود دارد، زیرا وقتی صغیره در اختیار کبیره ثانیه قرار می‌گیرد، صغیره، دیگر عنوان زوجیّت ندارد و کبیره ثانیه مادر کسی به‌حساب می‌آید که قبلًا زوجه این مرد بوده است و چند روزی- مدتی که شیر خورده- در اینجا فاصله شده است. یعنی بین انتفاء زوجیّت و بین تحقّق رضاع محرِّم چند روزی فاصله شده است لذا در مورد کبیره ثانیه باید بگوییم: «أُمّ من کانت زوجة». ولی در مورد کبیره اولی، بین زوجیّت و امّیّت و بنتیّتی که معلول رضاع محرّم