اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 353

است فاصله زمانی در کار نیست. تا لحظه‌ای که رضاع محرِّم از مرضعه اولی تحقّق پیدا کرد، زوجیّت برقرار بوده، بعد از آن‌هم زوجیّت از بین رفته، و هم امّیّت و بنتیّت- در ردیف انتفاء زوجیّت- تحقّق پیدا کرده است. بنابراین با توجه به عدم فاصله بین زوجیّت و بین امّیّت و بنتیّت می‌توانیم بگوییم: «هذه أُمّ الزوجة حقیقة» و دیگر این مسئله را مبتنی بر نزاع در باب مشتق نکنیم.[212] بررسی کلام صاحب جواهر رحمه الله: بر کلام صاحب جواهر رحمه الله علاوه بر اشکالی که بر کلام بعض الأعاظم رحمه الله وارد کردیم اشکال زیر نیز وارد است: اگر خواستیم مسئله را با دید عقل ملاحظه کنیم- که نباید ملاحظه کنیم- عدم فاصله زمانی را می‌پذیریم ولی آیا عدم فاصله زمانی اقتضاء می‌کند کبیره اولی «أُمّ الزوجة الحقیقیّة» باشد یا «أُمّ من کانت زوجة»؟ نبودن فاصله زمانی، اقتضای تقارن نمی‌کند. خود شما در باب علّت و معلول که مسأله تقدّم و تأخّر رتبی را قائلید می‌گویید:

از نظر زمان، هیچ فاصله‌ای بین علت و معلول وجود ندارد ولی از نظر رتبه، تقدّم و تأخّر وجود دارد. شما که می‌خواهید مسئله را از دید عقل ملاحظه کنید نمی‌توانید بگویید: به مجرّدی که فاصله زمانی در کار نیست «أُمّ الزوجة» حقیقتاً صدق می‌کند.

خیر، زوجیّت تا آنِ امّیّت تحقّق داشت، آنِ امّیّت، زوجیّت نیست پس چگونه بر این زن حقیقتاً «أُمّ الزوجة» صدق می‌کند؟ نتیجه بحث: اگر بخواهیم با توجه به قاعده- و با قطع‌نظر از اجماع و روایات- مسئله را حل کنیم می‌گوییم: حرمت کبیره اولی نیز- مانند حرمت کبیره ثانیه- مبتنی بر نزاع در باب مشتق است. ولی فرق در این جهت است که اگرچه مسأله مشتق محلّ خلاف و نزاع واقع شده ولی نسبت به کبیره اولی کسی نزاع نکرده است و این عدم نزاع