اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 358

و هیچ تعدّدی در مورد آن مطرح نیست ولی در عین حال در مورد موضوع له کلمه «اللَّه» اختلاف شده است. بعضی می‌گویند: موضوع له آن، همان شخص خداوند است، یعنی در حقیقت، «اللَّه» علم برای ذات مقدّس پروردگار است. و بعضی معتقدند:

موضوع له کلمه «اللَّه» معنای کلّی «الذات المستجمع لجمیع الصفات الکمالیة» است. اینان از طرفی می‌گویند: موضوع له یک معنای کلّی است و از طرفی براساس ادلّه توحید، آن کلّی را منحصر در یک فرد می‌دانند. معلوم می‌شود منافاتی ندارد که ادلّه توحید ما را هدایت کند به توحید ذات، ولی با وجود این، موضوع له کلمه «اللَّه» یک معنای کلّی باشد. بنابراین مرحوم آخوند می‌خواهد بفرماید: همین اختلافی که در مورد موضوع له کلمه «اللَّه» مطرح شده مؤیّد این مطلب است که مانعی ندارد لفظی برای یک مفهوم کلّی وضع شده باشد و آن کلّی منحصر به فرد باشد. مؤیّد دوّم: مرحوم آخوند می‌فرماید: اختلافی نیست که کلمه «الواجب» برای یک مفهوم کلّی وضع شده است درحالی‌که بدون اشکال- به مقتضای ادلّه توحید- مصداق «الواجب» منحصر به ذات مقدس پروردگار است و عنوان «الواجب» از عنوان «اللَّه» هم بهتر می‌تواند حرف ما را تأیید کند زیرا عنوان «اللَّه» محلّ خلاف و نزاع بود و بعضی احتمال داده‌اند علم ذات و علم شخص باشد ولی در مورد کلمه «الواجب» کسی این احتمال را نداده است بلکه همه اتفاق دارند که «الواجب» برای معنای عامّی وضع شده است، ولی- به مقتضای ادلّه توحید- مصداق «الواجب» واحد است و آن اختصاص به ذات مقدّس پروردگار دارد.[216] بررسی کلام مرحوم آخوند: مرحوم آخوند، در حقیقت سه مطلب را مطرح کرد که هر سه مطلب مورد