اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 359

اشکال است: اشکال اصل مطلب مرحوم آخوند: ایشان فرمود: «چه مانعی دارد که یک مفهوم عامی، دارای مصداقی منحصر به فرد باشد ولی در عین حال، لفظ برای همان مفهوم عام وضع شود؟» ما در جواب می‌گوییم: اشکالش این است که چنین چیزی با غرض و هدف وضع نمی‌سازد. وضع، یک کار بیهوده و لغو نیست، وضع، تشریفاتی نیست که از ناحیه واضع صورت می‌گیرد بلکه وضع برای تسهیل در مقام تفهیم و تفهّم است. قبل از وضع، باید مقاصد با اشاره تفهیم و تفهّم می‌شد و این امر مشکلات زیادی به وجود آورده بود، برای از بین بردن این مشکلات، مسأله وضع مطرح گردید. باید خداوند مولودی به شخص عنایت کند تا نام‌گذاری برای او تحقق پیدا کند ولی اگر کسی مولودی ندارد و احتمال این که مولودی داشته باشد در بین نیست، چه معنا دارد که نام‌گذاری برای فرزند تخیّلی خودش بکند؟ همیشه وضع با این هدف همراه است که تفهیم و تفهّم سهولت پیدا کند. وقتی هدف از وضع این شد ما سؤال می‌کنیم: شما می‌گویید: «چه اشکالی دارد که موضوع له، یک معنای عام باشد ولی مصداق آن منحصر به فرد باشد» می‌گوییم: در این صورت چه فایده‌ای دارد که لفظ را برای این موضوع عام وضع کنند؟ وضع لفظ برای چنین مفهوم عامیّ، چه مشکلی را حل می‌کند.

این وضع، چه تسهیلی را به‌وجود می‌آورد؟ لذا ما وقتی غرض وضع و هدف وضع را در نظر بگیریم می‌بینیم به ما اجازه چنین کاری را نمی‌دهد. اگر شما در مورد اسم زمان ملاحظه می‌کنید که فقط «متلبّس بالمبدا» تصور دارد و «منقضی عنه المبدأ» تصور ندارد چه اثری بر این مترتّب می‌شود که اسم زمان را برای معنای جامع و برای قدر مشترک بین متلبّس و منقضی وضع کنیم؟ اشکال مؤیّد اوّل مرحوم آخوند: قبول داریم که در لفظ جلاله «اللَّه» خلاف و نزاع واقع شده است، ولی اوّلًا: ما در این نزاع قول اوّل را مقتضای تحقیق می‌دانیم و معتقدیم:

لفظ جلاله «اللَّه» علم برای ذات مقدّس پروردگار است و علم شخص است نه این که برای مفهوم کلّی «الذات المستجمع لجمیع الصفات الکمالیة» وضع شده باشد.