اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 360

ولی این تحقیق مسئله است و مرحوم آخوند به اصل وجود اختلاف در مورد لفظ جلاله استشهاد کرده است. بنابراین در جواب مرحوم آخوند می‌گوییم: این اختلاف در مورد موضوع له لفظ جلاله برای این است که اختلاف در اصل توحید وجود دارد. مسأله توحید از مسلّمات بین جمیع فلاسفه و جمیع محققین نیست بلکه عدّه‌ای در این زمینه دچار انحراف و گمراهی شده‌اند، عدّه‌ای از فلاسفه راه باطل را اختیار کرده و تحت تأثیر ادلّه توحید قرار نگرفته‌اند. بنابراین ممکن است در اینجا گفته شود: واضع در مقام وضع، تحت تأثیر عقاید مذهبی نیست بلکه در آن مقام، جنبه اجتماعی و ابتلاء عمومی را مورد نظر دارد به‌همین‌جهت لفظ «اللَّه» را برای معنایی کلّی وضع کرده و در آن معنای کلّی هم اختلاف است. موحّدین عالم معتقدند آن معنای کلّی دارای مصداق منحصر به فرد است و بر حسب ادلّه توحید قائل به توحید ذات هستند ولی جماعتی از فلاسفه غیر موحد، تحت تأثیر ادلّه توحید قرار نگرفته و قائل به تعدد واجب و تکثر واجب شده‌اند.[217] مسأله وضع را نباید با مسأله اعتقادی و مسأله شرعی مخلوط کنیم. خلاصه این که ما ممکن است بگوییم: «چه کسی گفته اگر کلمه اللَّه برای یک معنای کلّی وضع شده باشد آن کلّی منحصر به فرد است؟» این نظر موحّدین است.

ولی واضع در مقام وضع تابع نظر موحّدین نیست. وضع یک مسأله عمومی است.

واضع کلمه «بت» را هم برای شرکاء خداوند وضع کرده است، پس آیا ما باید به جنگ واضع برویم و بگوییم: چه کسی به تو اجازه این را داده که برای شرکاء خداوند کلمه «بت» را وضع کنی؟ مسأله وضع غیر از مسأله اعتقاد صحیح و اعتقاد باطل است لذا در مورد کلمه جلاله ما ممکن است بگوییم: واضع به این جهت کلمه اللَّه را برای یک معنای کلّی وضع کرده که در مصداق این معنای عام اختلاف است. کسانی که راه حق را