اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 374

خلاصه: آنچه گفته می‌شود که «واضع چگونه «ض، ر، ب» را که خالی از هیئت است و عنوان لفظ ندارد، وضع کرده است؟» جوابش این است که اگر می‌خواستیم مقصود، خودش باشد و وضعش وضع انتهایی و مبسوط باشد، این اشکال شما وارد بود، ولی اگر مقصود، وضعِ تهیُّئی باشد هیچ‌گونه اشکالی به آن توجّه پیدا نمی‌کند. اشکال دوّم: اگر ماده- یعنی «ض، ر، ب»- به معنای کتک باشد، فرقی بین این ماده و اسم مصدر وجود ندارد. پاسخ اشکال دوّم: اگرچه در این صورت، بین ماده و اسم مصدر، فرق معنوی وجود ندارد ولی بین آنها فرق لفظی وجود دارد و آن فرق این است که واضع همان‌طور که «ض، ر، ب» را به عنوان وضع تهیّئی برای مشتقات درنظر گرفته و ملاحظه کرده که در اکثر موارد، نیاز استعمالی در ارتباط با مشتقات مطرح است، یک مطلب را نیز مورد نظر داشته که گاهی ممکن است نیاز استعمالی در ارتباط با نفس همین معنای «کتک»- خالی از هر نسبتی- مطرح باشد، به‌همین‌جهت آمده هیئتی را به عنوان اسم مصدر درنظر گرفته که این به منظور تفهیم همان طبیعت و معنای خالی از هرگونه ضمیمه است. سؤال: نقش این هیئت- اسم مصدری- چیست؟ به عبارت دیگر: شما که می‌گویید: «ض، ر، ب» به معنای کتک است و هیئت اسم مصدری هم همین معنا را افاده می‌کند پس نقش این هیئت چیست؟ جواب: این هیئت، مثل هیئت فَعَلَ، یَفْعِل، فاعِل و مفعول و این قبیل هیئات نیست. این‌گونه هیئات، معنا را تغییر می‌دهند و هرکدام بر ضمیمه خاصی در ارتباط با «کتک» دلالت دارند ولی هیئت اسم مصدر این نقش را ندارد، بلکه چون ماده نمی‌تواند بدون هیئت تحصّل پیدا کند، هیئت اسم مصدر این نقش را دارد که بتوانیم به مادّه نطق کنیم. به عبارت دیگر: نقش آن ساختن لفظ است نه تغییر معنا. نقش آن این است که تنطق به ماده امکان‌پذیر باشد.