اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 375

اشکال سوّم: شما که می‌گویید: «مادّه عبارت از «ض، ر، ب» است» این «ض، ر، ب» فقط از نظر حروف و ترتیب بین آنها تقیّد دارد ولی ازنظر هیئت آزاد است و خصوصیت دیگری هم ندارد. مستشکل می‌گوید: اگر خصوصیت دیگری در کار نیست، چنانچه ما «ض، ر، ب» را به صورتی درست کنیم که هیچ‌یک از عناوین مشتق برآن انطباق پیدا نکند مثلًا اگر کسی به جای «ضُرِب» بگوید: «ضُرْب»، چه معنایی دارد؟

شما که می‌گویید: «ماده به معنای کتک است» باید «ضُرْب» هم همین معنا را داشته باشد، «ضِرْب» نیز همین معنا را داشته باشد، چون این‌ها نیز «ض، ر، ب» می‌باشند.

پس چرا یک چنین معنایی ندارند؟ پاسخ اشکال سوّم: مستشکل به دو خصوصیت اشاره کرد یکی «ض، ر، ب» و دیگری ترتیب بین آنها. ولی در اینجا خصوصیت سوّمی هم وجود دارد و آن این است که باید «ض، ر، ب» در ضمن مشتقات معهوده تحقّق پیدا کند، یعنی در ضمن فعل ماضی معلوم و مجهول، فعل مضارع معلوم و مجهول، اسم فاعل، اسم مفعول و ...

«ض، ر، ب» در غیر این مشتقات معهوده، معنای کتک ندارد. اشکال چهارم: اگر مادّه- یعنی «ض، ر، ب»- خودش دارای معنای مستقلّی باشد و مشتقات هم هرکدام اضافه‌ای را دلالت کنند، نتیجه این می‌شود که در یک مشتق دو دلالت مطرح است، دو دالّ و دو مدلول مطرح است. «ضارب» باید به منزله دو لفظ و دو معنا باشد. «ض، ر، ب» یک دالّ و هیئت مشتق هم دالّ دیگر است و هریک از این دو دالّ دارای یک مدلول می‌باشند. درحالی‌که آنچه ما از کلمه «ضارب» می‌فهمیم یک معناست و ازنظر دلالت بر مدلول، فرقی بین زید و ضارب نیست. زید دارای یک مدلول است و دلالتش واحد است. ضارب هم دارای یک مدلول است و دلالتش واحد است. پاسخ اشکال چهارم: آیا اگر ما حرف کوفیین یا بصریین را اختیار کنیم از این اشکال تخلّص پیدا می‌کنیم؟ خیر، این اشکال بر همه وارد است. هر لفظی که در آن، دو حیثیت مطرح باشد و هریک از این دو حیثیت حساب مستقلی داشته باشد، این