اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 377

آیا فعل بر زمان دلالت می‌کند؟

اشاره

به دنبال بحثی که در ارتباط با مادّه مشتقات مطرح کردیم، در اینجا لازم است به عنوان جمله معترضه، بحثی در ارتباط با دلالت افعال بر زمان داشته باشیم اگرچه افعال از حریم نزاع در باب مشتق خارجند، زیرا همان گونه که قبلًا بیان کردیم بحث ما در باب مشتق، مربوط به آن دسته از مشتقاتی است که با ذات، اتّحاد پیدا می‌کنند و به تعبیر مرحوم آخوند: جری بر ذات پیدا می‌کنند و می‌توان بین آنها و ذات، قضیّه حملیّه تشکیل داد و ملاک در قضیّه حملیّه هم اتّحاد و هوهویت است و چنین چیزی فقط در اسم فاعل و اسم مفعول و صفت مشبهه و اسم مکان و اسم آلت مطرح است ولی مرحوم آخوند به مناسبت مطرح کردن مسأله افعال- به عنوان این که خارج از محلّ نزاعند- بحثی را در ارتباط با دلالت افعال بر زمان مطرح کرده است. ما نیز به تبعیّت ایشان به تفصیل این بحث می‌پردازیم:

کلام مشهور نحویین

مشهور نحویین معتقدند فعل بر زمان دلالت می‌کند و حتّی دلالت بر زمان را در تعریف فعل اخذ کرده و گفته‌اند: فعل دارای معنایی است که آن معنا مقترن به یکی از زمانهای سه‌گانه است. اقتران به معنای جزئیت است و حتّی از دلالت التزامیه هم بالاتر است. اقتران به معنای دلالت تضمن است یعنی فعل، معنایی دارد که آن معنا متضمن یکی از زمانهای سه‌گانه است. به‌خلاف اسم که چنین اقتران و تضمّنی در آن وجود ندارد. و همین امر، فارق میان اسم و فعل است.[222]