اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 385

مفاد و دلالت، چه تفاوتی می‌تواند با «سرت من البصرة إلی الکوفة» داشته باشد؟ هر دو به یک معنا، خصوصیت دارند و خصوصیتی که مشهور می‌گویند همین است و آن این است که «مِنْ»، یک طرف اضافه‌اش سیر و طرف دیگرش بصره است. اما در آن معنای متصوَّر هنگام وضع، این خصوصیات لحاظ نشده است. در معنای متصوَّر هنگام وضع- که شما از آن به وضع عام تعبیر می‌کنید- واضع، فقط کلّی ابتدا را درنظر گرفته است و کلمات سیر، بصره، مطالعه، کتاب و ... در ذهنش نبوده است. کلّی «الابتداء» را درنظر گرفته ولی موضوع له را کلّی «الابتداء» قرار نداده بلکه موضوع له را مصادیق قرار داده است. مصادیق عبارت از این «دو معنا» هایی است که مورد نیاز معنای حرفی «من» می‌باشند. در «سرتُ من البصرة إلی الکوفة»، سیر و بصره و در شروع مطالعه کتاب، مطالعه و کتاب و در شروع تحصیل، زمان و تحصیل و ... این‌ها خصوصیاتی است که در موضوع له خاص مطرح است و با توجه به این که خصوصیت، عبارت از یک چنین چیزی است، چه فرقی میان «سرت من البصرة إلی الکوفة» و «سِرْ من البصرة إلی الکوفة» وجود دارد که مرحوم آخوند این‌قدر- در مقابل مشهور- برآن تکیه دارد؟ پس از بیان مقدّمه فوق به ذکر معنای هیئت فعل ماضی می‌پردازیم:

معنای هیئت فعل ماضی

در بحث‌های گذشته گفتیم: محقّقین از متأخّرین معتقدند: مادّه فعل ماضی- مثل «ض، ر، ب»- برای معنایی مجرّد از نسبت وضع شده است. نه اضافه به فاعل در آن مطرح است و نه اضافه به مفعول و نه ارتباط با زمان و مکان و ... بلکه معنای آن معنایی جامع و طبیعتی خالی از قید است، ولی در هر مشتقی قیدی به آن اضافه می‌شود. ما در مورد ماده «ض، ر، ب» این معنای جامع و طبیعت خالی از قید را معنای «کتک» دانستیم و گفتیم: «ض، ر، ب» برای «کتک» وضع شده است. این معنا وقتی صورت فعل ماضی پیدا کرد معنای