اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 386

«کتک زد» پیدا می‌کند یعنی «زد» به آن اضافه می‌شود، و وقتی هیئت مصدری پیدا کرد معنای «کتک زدن» پیدا می‌کند یعنی «زدن» به آن اضافه می‌شود. و با پیدا کردن صورت فعل مضارع، معنای «کتک می‌زند» و با پیدا کردن صورت فعل امر، معنای «کتک بزن» پیدا می‌کند. و وقتی هیئت اسم زمان و مکان پیدا کند بر «زمان کتک و مکان آن» دلالت می‌کند و با پیدا کردن هیئت اسم آلت بر «آلت کتک» دلالت می‌کند. امّا هیئت فعل ماضی عبارت از این است که دلالت کند بر تحقّق ارتباط بین حدث- که مفاد ماده است- و بین فاعل- که عبارت از زید است-، آن‌هم ارتباطی که به نحو تحقّق و ثبوت است. این معنا را ما وقتی ملاحظه می‌کنیم می‌بینیم از نظر مفهوم، مثل مفهوم ابتداء می‌باشد. ما گفتیم: از نظر مفهوم، هیچ فرقی میان انسان- که جوهر است- با بیاض- که عرض است- و ابتداء- که معنای حرفی است و مقامش از جوهر و عرض پائین‌تر است- وجود ندارد. فرق در ارتباط با خارج است. عرض در وجود خارجی‌اش، به محلّ نیاز دارد، ولی جوهر به چیزی نیاز ندارد و معنای حرفی به دو چیز احتیاج دارد. حال وقتی معنای فعل ماضی را با «انسان» و «بیاض» و «ابتداء» مقایسه می‌کنیم می‌بینیم همان خصوصیتی که در «ابتداء» وجود دارد در معنای هیئت فعل ماضی هم وجود دارد، زیرا هیئت فعل ماضی می‌خواهد بگوید: بین حدث- که مفاد ماده است- با فاعل- که عبارت از زید است- ارتباط صدوریِ محقّق در کار است ولی نه مفهوم ارتباط و مفهوم صدور حدث از ذات و مفهوم تحقّق ارتباط بلکه واقعیّت آن ارتباط و صدور و تحقّق را بیان می‌کند. تا قبل از این که ضرب از زید تحقّق پیدا کند هیچ ارتباطی بین ضرب و زید وجود نداشت همان گونه که تا قبل از آمدن زید به دار، ارتباطی بین زید و دار نبود. وقتی شما گفتید: «ضَرَبَ»، می‌خواهید واقعیّتی را حکایت کنید و آن این است که بین زید و ضرب، یک ارتباط صدوری تحقّق پیدا کرده است.

ارتباط صدوری ضرب از زید، یک معنای حرفی است. همان‌طور که با جمله «زید فی