اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 391

می‌پرسد: «آیا فلان مطلب را می‌دانی»؟ تعبیر «می‌دانی» فعل مضارع است، معنایش این است که آیا در حال حاضر می‌دانی؟ شما هم در جواب می‌گویید: «بلی فلان مطلب را می‌دانم». «می‌دانم» هم فعل مضارع است و در حال استعمال شده است. و یا از شما می‌پرسد: «آیا شما قدرت دارید فلان کار را انجام دهید؟» شما می‌گویید: «بلی قدرت دارم». در اینجا نیز فعل مضارع در معنای حال استعمال شده است.

نظریه مرحوم نائینی

استعمال فعل مضارع در معنای حال، آن‌قدر زیاد است که مرحوم نائینی فرموده است: «فعل مضارع، معنایش همان حال است و غیر از حال معنایی ندارد مگر این که قرائنی- مانند سین و سوف- در کار باشد». ایشان حتّی می‌گوید: «مشترک دانستن فعل مضارع بین حال و استقبال، از اشتباهات است». مرحوم نائینی در مقام استدلال بر مدّعای خود می‌فرماید: «دلیل ما بر این مطلب، آیه شریفه (و یقول الذین کفروا لست مرسلًا)[230] می‌باشد، زیرا روشن است که فعل مضارع در این آیه شریفه در حال استعمال شده است.[231] پاسخ کلام مرحوم نائینی: ما قبول داریم که فعل مضارع در آیه شریفه در حال استعمال شده است ولی نمی‌توان این آیه را دلیل بر این مطلب دانست که فعل مضارع در همه استعمالاتش در حال استعمال می‌شود. فعل مضارع، اگرچه در بسیاری از موارد به معنای حال استعمال می‌شود ولی خیلی از اوقات هم بدون وجود سین و سوف و قرائن خارجیه، در استقبال استعمال می‌شود.