اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 394

صدوری استقبالی وضع کرده‌اند، زیرا ما هر طرف قضیّه را که ملاحظه می‌کنیم می‌بینیم هیچ ترجیحی در کار نیست. نه می‌توان مانند محقّق نائینی رحمه الله اصالت را با حال دانست و نه می‌توان مانند امام خمینی رحمه الله اصالت را با استقبال دانست. بلکه به‌نظر می‌رسد هیچ اصالت و تبعیّتی در کار نیست و ظاهر این است که اشتراک، به صورت اشتراک لفظی است و آنچه مرحوم آخوند در ارتباط با اشتراک معنوی مطرح می‌کرد نیز نمی‌تواند مورد قبول باشد و از راهی که ایشان ذکر کرد قابل اثبات نمی‌باشد. البته بر این مطلب، ثمره مهمی مترتب نیست.

مقدّمه پنجم: اختلاف مبادی مشتقات

[کلام آخوند]

اشاره

یکی از مقدّماتی که مرحوم آخوند مطرح کرده این است که می‌فرماید: نزاع ما در باب مشتق، در ارتباط با هیئت مشتق است و اختلافی که بین مواد و مبادی مطرح است، ربطی به بحث ما ندارد. اختلاف مبادی مشتقات: بعضی از مبادی دارای عنوان «فعلیّت» می‌باشند، مثل عنوان ضَرْب قیام قعود و ... که به معنای فعلیّت ضرب و فعلیّت قیام و ... است. بعضی از مبادی دارای عنوان «قوّه و استعداد» می‌باشند، مثل عنوان کاتب که مقصود از آن کاتب بالقوّه است، یعنی کسی که استعداد کتابت در او وجود دارد. عنوان مثمر در شجره مثمره نیز به معنای این است که استعداد میوه دادن در آن وجود دارد. بعضی از مبادی دارای عنوان «ملکه» می‌باشند، مثل مجتهد که به کسی گفته می‌شود که دارای ملکه اجتهاد باشد و قدرت استنباط داشته باشد، اگرچه این اجتهاد به مرحله فعلیّت نرسد، یعنی در خارج هیچ‌گونه استنباطی از او تحقّق پیدا نکند. بعضی از مبادی دارای عنوان «حرفه» می‌باشند، مثل تاجر که به کسی گفته