اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 397

می‌گویند: «کتابت قرآن با مرکّب نجس حرام است». آیا در اینجا کتابت بالقوّه مطرح است؟ خیر، کتابت یک امر فعلی است. اکثر مبادی که ما ملاحظه می‌کنیم، جنبه فعلیّت در آنها مطرح است حتّی در شجره مثمره اگر عنوان مثمریت را از وصفیت برای شجره بیرون آورده و آن را در مصدر و مبدأ و مادّه‌اش بیاوریم می‌بینیم إثمار، معنایش شأنیت اثمار نیست. اگر معنایش شأنیت اثمار است چرا شأنیت را به اثمار اضافه می‌کنید و می‌گویید:

شأنیة الإثمار؟ بنابراین در اثمار، شأنیت نیست بلکه با کلمه «شأنیت» می‌خواهید این معنا را به اثمار بدهید و الّا شأنیة الإثمار به چه معناست؟ اگر اثمار به معنای شأنیت ثمره دادن باشد، چرا شما شأنیت را به اثمار اضافه می‌کنید؟ چرا می‌گویید: هذه الشجرة لها شأنیة الإثمار؟ بگویید: هذه الشجرة لها الإثمار، که در خود اثمار،- به عقیده مرحوم آخوند- عنوان شأنیت محفوظ است. بنابراین در معنای اثمار هم شأنیت وجود ندارد. در بین این مواد و مبادی، تنها ماده اجتهاد است که حساب خاصی دارد، اجتهاد، اصلًا معنایش ملکه است. آن‌هم نه اجتهاد به معنی لغوی. اجتهاد در لغت به معنی جدّ و جهد و کوشش کردن است یعنی نهایت تلاش را در زمینه‌ای بکار بردن، پس در معنای لغوی اجتهاد، مسأله فعلیّت وجود دارد. ولی اجتهاد در اصطلاح علمای اصول به معنای ملکه و قوه استنباط می‌باشد. بنابراین اگر مواد- حتّی ماده اجتهاد- را بررسی کنیم به یک مادّه هم برخورد نمی‌کنیم که در آن عنوان شأنیت یا حرفه یا صنعت یا ملکه وجود داشته باشد بلکه در همه آنها عنوان فعلیّت مطرح است. در نتیجه اختلافات مشتقات، ربطی به مبادی ندارد و مبادی به همان معنای فعلیّت می‌باشند. تأییدی در ردّ کلام مرحوم آخوند: مؤیّد این کلام- که اختلاف در ارتباط با مواد نیست- این است که اگر اختلاف در ارتباط با مواد باشد، باید نه تنها در مشتقات مورد بحث ما بلکه در فعل ماضی و مضارع و امثال آنها نیز این‌چنین باشد زیرا مواد در همه