اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 4

بحث کند آیا الفاظ عبادات، برای صحیح وضع شده‌اند یا برای اعمّ؟ ظاهر این است که این مسئله، مستقل است و ارتباطی به بحث حقیقت شرعیه ندارد. بنابراین، جمیع قائلین در آنجا می‌توانند در اینجا صحیحی شوند یا اعمّی. عنوان بحث در اکثر کتابهای اصولی- تا قبل از مرحوم آخوند- به این صورت است که: آیا الفاظ عبادات، برای صحیح وضع شده‌اند یا برای اعم از صحیح و فاسد؟ کلمه «موضوعة» که در عنوان این مسئله در عبارت قدماء به‌کاررفته فقط روی فرض حقیقت شرعیه می‌تواند مطرح شود. در اینجا کسانی که حقیقت شرعیه را قبول ندارند، می‌گویند: ما اصل وضع را قبول نداریم و تمامی این استعمالات را مجاز می‌دانیم، پس جایی برای این بحث وجود ندارد که آیا وضع، برای صحیح است یا برای اعمّ؟ بنابراین، این اشکال به تمام کتب اصولی قبل از کفایه وارد است که بحث را به صورت یک بحث تفریعی بر حقیقت شرعیه مطرح کرده‌اند. مرحوم آخوند، «موضوعة» را برداشته و عبارت دیگری آورده است ولی عبارت ایشان هم کافی نیست. ایشان فرموده است: «إنّه وقع الخلاف فی أنَّ ألفاظ العبادات أسامٍ لخصوص الصحیحة أو الأعمّ منها؟».[2] این بیان ایشان، اگرچه اشکال را کم می‌کند ولی به‌طور کلّی برطرف نمی‌کند. آن مقدار از اشکال که کم شده در رابطه با وضع تعیّنی است که گفتیم کلمه وضع در آن دارای مسامحه است، آنجا حقیقتْ تحقّق دارد، اسم تحقّق دارد. اگر کلمه اسد در رجل شجاع به قدری استعمال شود که در دلالتش بر رجل شجاع، نیازی به قرینه نداشت، اینجا می‌توان گفت: اسد، اسم برای رجل شجاع شده است. ولی کلمه «موضوعة» که در کتب قدماء بود، اینجا را شامل نمی‌شود زیرا «موضوعة»، اختصاص به وضع تعیینی دارد و وضع تعیّنی، خارج از دایره «موضوعة» است. بنابراین، کلمه «أسامٍ»- در عبارت مرحوم آخوند- دو مورد را شامل