اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 401

ندارد. آیا در ارتباط با مادّه است؟ ما گفتیم: در مادّه تجارت عنوان حرفه مطرح نیست.

این همه کلمه تجارت در آیات و روایات به کار رفته است شاید در یک مورد آن‌هم شغل و حرفه اراده نشده باشد بلکه همان معنای مصدری مطرح است، لذا با این که مسأله اسم آلت و اسم مکان را به گردن هیئت بیندازیم مسئله حل نمی‌شود. هیئت فاعل، در تاجر و ضارب مشترک است.

کلام بعضی از بزرگان

بعضی از بزرگان 240] در اینجا مطلب دیگری مطرح کرده می‌فرمایند: شما یک‌وقت عناوین تاجر، ضارب، مجتهد و امثال این‌ها را به صورت مجرّد- بدون تشکیل قضیّه حملیّه و بدون جری بر ذات- استعمال می‌کنید و یک‌وقت این عناوین را در قضیّه حملیّه به کار می‌برید. در صورت اوّل، فرقی بین این عناوین وجود ندارد. همان خصوصیتی که در «ضارب»، به عنوان تحقّق الفعل و تحقّق الضرب فعلًا وجود دارد، در همه این عناوین مطرح است. در همه این‌ها، فعلیّت مبدأ و فعلیّت حدث مطرح است. ولی در صورت دوّم، این‌گونه نیست. وقتی شما می‌گویید: «زید ضارب» و «ضارب» را جری بر ذات و حمل برآن می‌کنید، حسابها از یکدیگر جدا می‌شود.

معنایی که «ضارب» در «زید ضارب» دارد یک معنا و معنایی که «تاجر» در «عَمرو تاجر» دارد معنای دیگر و معنایی که «مجتهد» در «بکر مجتهد» دارد معنای سوّم و معنایی که «مثمرة» در «الشجرة مثمرة» دارد معنای چهارم است. اختلاف بین این‌ها در ارتباط با جری بر ذات و تشکیل قضیّه حملیّه است. نظیر این مطلب در فقه در مسأله ماء جاری- که یکی از میاه معتصم است و به‌واسطه ملاقات با نجاست، نجس نمی‌شود، هرچند قلیل باشد- گفته شده است. در