اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 403

محمول ایجاد اتّحاد و هوهویت کند. اشکال دوّم: «تاجر»- اگر دلالت بر حرفه تجارت کند- هرچند به صورت مجرّد هم استعمال شود، به‌معنای کسی است که دارای حرفه تجارت باشد. اگر کسی از در وارد شود و از ما سؤال کند: معنای «تاجر» چیست؟ آیا در جواب او می‌گوییم: «تاجر، اگر مفرد باشد یک معنا دارد و اگر در جمله باشد معنای دیگری دارد»؟ اشکال بر تأییدی که ما ذکر کردیم: مسأله‌ای که در ارتباط با «الماء الجاری» مطرح شد شبیه عنوان «مجتهد» است که در بحث قبل به آن اشاره کردیم. ما گفتیم:

در اجتهاد به معنای لغوی، عنوان ملکه اخذ نشده است، بلی در این مادّه، تلاش و جدیّت کامل اخذ شده است. ولی در اجتهاد به معنای اصطلاحی، عنوان ملکه اخذ شده است. عین همین حرف را در مورد «الماء الجاری» می‌گوییم. «الماء الجاری» یک وقت با معنای لغوی و یک وقت به عنوان یک اصطلاح فقهی و شرعی مطرح است. اگر «الماء الجاری» را به عنوان معنای لغوی مطرح کردیم، عنوان «جوشیدن از زمین» لازم ندارد. بلکه آب جاری آبی است که متّصل به جریان فعلی باشد خواه از زمین بجوشد یا از ناودان سرازیر باشد یا از داخل آفتابه جریان داشته باشد. ولی اگر «الماء الجاری» را به حسب اصطلاح فقهی مورد بحث قرار دهیم، دارای خصوصیت «جوشیدن از زمین» است. در نتیجه کلام این بعض نیز نمی‌تواند مشکل را حلّ کند.

حلّ اشکال در اسم آلت

در باب اسم آلت می‌توان گفت: آنچه تاکنون از اسم آلت در ذهن ما بوده این است که وقتی مثلًا آلت ضرب را مورد توجه قرار می‌دهیم، اوّل باید ضربی به عنوان مبدأ، تحقّق و فعلیّت پیدا کرده باشد و در مقام فعلیّتش هم، این چیز، آلیت برای آن داشته باشد. در حالی که معنای اسم آلت این‌گونه نیست. بلکه اسم آلت به این معناست که چیزی آلیت داشته باشد برای این که مبدأ به‌واسطه آن فعلیّت پیدا کند. و