اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 418

نیست. معدومیت که حقیقتی نیست، ممتنع که حقیقتی نیست چگونه می‌خواهید آن را بر چیز دیگر اثبات کنید؟ اینجا از قاعده فرعیّت خارج است. حال یا از باب تخصیص است و عقل هم در اینجا چنین حکمی نمی‌کند و یا از باب تخصّص است یعنی از اوّل شامل اینجا نمی‌شود. ولی درعین‌حال راه حلّ امام خمینی رحمه الله بهتر است.

مقدّمه هفتم رجوع به اصل در مسأله مشتق

اشاره

اگر ما در مسأله مشتق از نظر ادلّه به جایی نرسیدیم و نتوانستیم ثابت کنیم که آیا مشتق برای متلبّس به مبدأ وضع شده یا برای اعم از متلبّس و منقضی وضع شده است؟ و در حال شک باقی ماندیم، آیا در مسئله، اصلی وجود دارد که در موقع نداشتن دلیل، به آن مراجعه کنیم تا یکی از دو طرف مسئله برای ما روشن شود یا این که اصلی در مسئله وجود ندارد؟

کلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند معتقد است ما چنین اصلی نداریم. در اینجا ممکن است کسی بگوید: در مسأله مشتق، یک طرف قصّه، خصوص متلبّس به مبدأ و طرف دیگرش اعم از متلبّس و منقضی است. پس درحقیقت، یک طرف خاص و طرف دیگر عام است. و با توجه به این که خاص، همان عام است ولی با یک خصوصیّت زائده، پس ما وقتی شک کنیم، شکّمان به این برمی‌گردد که آیا واضع، آن خصوصیّت زائده- که در خاص، علاوه بر عام مطرح است- را در مقام وضع مراعات کرده یا نه؟ و اصل، عدم مراعات یک چنین خصوصیّتی است، پس اصل، عدم ملاحظه خاص است.