اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 430

جا مورد بحث ما قرار می‌گیرد. در نتیجه ما باید همان

دو قول اصلی

اشاره

را مورد بحث و بررسی قرار دهیم که آیا مشتق، حقیقت در خصوص متلبّس به مبدأ در حال است یا حقیقت در اعم از متلبّس و منقضی است؟

1- نظریّه مرحوم آخوند

مرحوم آخوند معتقد است: مشتق، حقیقت در خصوص متلبّس به مبدأ در حال است. این کلام ایشان مورد تأیید آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» نیز قرار گرفته است.[257] مرحوم آخوند برای اثبات مدّعای خود سه دلیل مطرح کرده است: دلیل اوّل (تبادر): تردیدی نیست که آنچه از هیئات مشتقات مورد بحث ما- مثل اسم فاعل و ...- به ذهن تبادر می‌کند خصوص متلبّس به مبدأ در حال است. البته ما وقتی علائم حقیقت و مجاز را بحث می‌کردیم گفتیم: تنها یک طریق برای اثبات حقیقت بودن وجود دارد و آن عبارت از تبادر است، حتّی تصریح اهل لغت هم فایده‌ای ندارد بلکه باید خود واضع تصریح کند که من این لفظ را برای این معنا وضع کردم که انسان از خود واضع، بدون واسطه یا با واسطه‌ای که مورد وثوق باشد به دست آورد که این لفظ برای این معنا وضع شده است و این معمولًا تحقّق پیدا نمی‌کند. از این که بگذریم تنها راه اثبات حقیقت عبارت از تبادر و سبقت گرفتن معنایی از بین معانی است. دلیل دوّم (عدم صحّت سلب):[258] ما در بحث علائم حقیقت و مجاز گفتیم: عدم صحّت سلب هم به تبادر برمی‌گردد و اگر به تبادر برنگردد نمی‌تواند واقعیت پیدا کند،