اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 467

ضروری نیست و ثبوت انسان مقیّد به چنین قیدی، برای موضوع ضروری نیست بلکه دارای امکان است.[283]

کلام مرحوم آخوند

اشاره

مرحوم آخوند در مقام تصحیح کلام محقّق شریف رحمه الله و اشکال بر صاحب فصول رحمه الله برآمده و می‌فرماید: اگر «ضاحک»[284] را به «إنسان له الضحک» معنا کردیم و مقیّد و قید و تقیید در کار آمد، در اینجا به دو دید می‌توانیم به محمول نگاه کنیم: گاهی ما محمول را ذات مقیّد قرار می‌دهیم و قید را خارج از دایره محمول قرار می‌دهیم ولی تقیّد- که یک معنای حرفی است- را داخل در محمول می‌کنیم. مرحوم آخوند به صاحب فصول رحمه الله می‌گوید: اگر قید از دایره محمول خارج شد، انقلاب، تحقّق پیدا می‌کند، زیرا با توجّه به این که تقیّد، معنایی حرفی است معنای «الإنسان إنسان له الضحک» به «الإنسان إنسان» برگشت می‌کند و قضیّه «الإنسان إنسان» قضیّه ضروریّه است. بنابراین همان انقلابی که محقّق شریف رحمه الله ذکر کرد پیش می‌آید. ولی گاهی قید را از دایره محمول خارج نمی‌کنیم، یعنی همان‌طوری که ذات مقیَّد، محمول است، قید هم عنوان محمولیّت داشته و داخل در دایره محمول باشد.