اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 47

می‌پرسد: می‌خواهی نماز بخوانی؟ می‌گوید: بلی، می‌پرسد: ایستاده یا نشسته؟ ما وقتی به متشرعه مراجعه می‌کنیم می‌بینیم در اطلاق لفظ صلاة، تقدّم و تأخّر و مقایسه وجود ندارد، مانند اطلاق اسد بر رجل شجاع نیست که تا مقایسه نباشد نتوان اطلاق کرد.

البته ما نمی‌خواهیم بگوییم: به نماز فاسد هم حقیقتاً صلاة گفته می‌شود یا نه. آن مسئله، مبنی بر این است که در بحث صحیح و اعم چه نتیجه‌ای بدست آوریم. ولی در مورد نماز صحیح- در هر مرحله و مرتبه‌ای باشد- متشرعه، لفظ صلاة را اطلاق می‌کنند. بدون اینکه عنایت و مقایسه‌ای در کار باشد ممکن است کسی بگوید: قبول داریم که نزد متشرعه چنین است ولی از نظر خود شارع، این‌گونه نیست. خود شارع وقتی خواسته کلمه صلاة را بر صلاة با تیمم اطلاق کند، با عنایت و مسامحه اطلاق کرده است. می‌گوییم: اوّلًا: دلیل شما بر این مطلب چیست؟ ثانیاً: جدایی انداختن بین شارع و متشرعه- به این صورت که شما می‌گویید- قابل قبول نیست. ظاهر این است که اطلاق متشرعه به این نحو، از اولیاء دین و از شارع گرفته شده است و چیزی نیست که خودِ متشرعه آن را اختراع کرده باشند. اشکال دوّم: محقّق نائینی رحمه الله فرمود: ما همه جهات مسئله را درست کردیم و ثابت کردیم که قدر جامعی نیاز نیست فقط در یکجا برای ما مشکل پیش آمد و آن مسأله نماز حاضر و مسافر است. نماز حاضر، چهار رکعت است بدون کم و زیاد، نماز مسافر هم دو رکعت است بدون کم و زیاد. به‌همین‌جهت ناچاریم بگوییم این دو- چون در یک مرتبه قرار دارند- قدر جامع وجود دارد. ما به محقّق نائینی رحمه الله می‌گوییم: شما بعضی از جهات دیگر را توجه نکرده‌اید.

حاضر، چند جور نماز دارد، نماز مغرب- که سه رکعتی است- و نماز صبح- که دو رکعتی است- و نماز آیات- که در هر رکعت، پنج رکوع دارد و این رکوع‌ها در صلاة دخالت دارد- این‌ها به‌عنوان نماز صحیح، مطرح است. نمازی که بر میت خوانده