اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 476

عنوان «المتحرک بالإرادة» ابهام دارد. و یا باید ملتزم شوید که مصداق شی‌ء در مشتق اخذ نشده است و اگر چیزی اخذ شده باشد، همان مفهوم شی‌ء است. «المتحرک بالإرادة» یعنی «شی‌ء له التحرک بالإرادة». در انسان بخواهید به کار ببرید، همین معنای آن است و در بقر و غنم نیز معنایش همین است. بنابراین لازمه اخذ مصداق شی‌ء در معنای مشتق، ابهام در این عناوین است درحالی‌که ما می‌بینیم همان‌طور که «ضاحک» و «کاتب»- از نظر معنای مشتقی- ابهام ندارند، «المتحرک بالإرادة» هم ابهام ندارد. در نتیجه باید این شقّ- یعنی دخالت مصادیق شی‌ء در معنای مشتق- را کنار بگذاریم و از محل بحث خارج کنیم. آنچه هست همان مفهوم شی‌ء است. همان‌طور که وقتی کلمه «شی‌ء» را می‌گوییم، معنایی کلّی و مبهم و خالی از هر خصوصیتی به ذهن شما می‌آید. اگر کسی بگوید: «شی‌ء، داخل در معنای مشتق است»، بنا بر فرض قول به ترکّب، باید با قطع‌نظر از وصف تلبّس به حدث و اتّصاف به مبدأ، شی‌ء دخالت داشته باشد. پس بحث را باید روی این آورد. و اینجا دلیل محقّق شریف رحمه الله نتوانست مسأله عدم دخالت مفهوم شی‌ء در معنای مشتق را ثابت کند. ولی مرحوم آخوند دلیلی ذکر کرده که لازم است آن را مورد بررسی قرار دهیم:

دلیل مرحوم آخوند بر بساطت معنای مشتق

ایشان می‌فرماید: اگر شما مثلًا بگویید «زید الکاتب کذا»، عبارت «زید الکاتب»- با قطع نظر از خبر آن- ترکیب وصفی ناقص است. توجّه به این ترکیب ما را هدایت می‌کند به این که در معنای مشتق، نه مفهوم شی‌ء اخذ شده و نه مصداق آن، برای این که اگر مفهوم شی‌ء یا مصداق آن در معنای مشتق اخذ شده باشد،[291] لازم می‌آید که در