اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 485

ولی به‌نظر ما مصداق شی‌ء خارج از معنای مشتق است زیرا دخول آن مستلزم این است که وضع در مشتق، عام و موضوع له خاص شود و کسی ملتزم به این امر نشده است. امّا مفهوم شی‌ء- به عنوان عامش- در معنای مشتق دخالت دارد و یک معنای ترکیبی است. حال بعضی ادّعا کرده‌اند که بساطت معنای مشتق از امور واضحی است که تردیدی در آن وجود ندارد ولی به‌نظر ما این ادّعا، مثل بعضی ادّعاهای اجماع است که اعتباری نداشته و حجّیتی در آنها نیست. تا اینجا بحث بساطت و ترکیب به پایان رسیده و ثمره این بحث از جهت علمی است و از ناحیه عملی ثمره‌ای برآن مترتّب نیست.

تنبیه دوّم: چه فرقی بین مشتق و مبدأ وجود دارد؟

اشاره

اگرچه این بحث در تنبیه اوّل نیز مورد اشاره قرار گرفت ولی مرحوم آخوند در تنبیه دوّم به‌طور مستقل آن را مورد بحث قرار داده است و جهت این که این بحث را به صورت مستقل مطرح کرده و دنباله بحث اوّل قرار نداده این است که عدّه کثیری از فلاسفه در مقام فرق بین مشتق و مبدأ گفته‌اند: «مشتق «لا بشرط» و مبدأ «بشرط لا» است»[298] و بین علماء بحث واقع شده که مراد فلاسفه از این جمله کوتاه چیست؟ صاحب فصول رحمه الله عبارت را به گونه‌ای معنا کرده و مرحوم آخوند به صاحب فصول رحمه الله اعتراض کرده و عبارت را به گونه دیگری معنا کرده است. بعضی دیگر، معنای سوّمی برای عبارت ذکر کرده‌اند که نه به کلام صاحب فصول رحمه الله و نه به کلام مرحوم آخوند رجوع می‌کند. ما باید اوّلًا کلمات این بزرگان را بررسی کرده و ببینیم کدام‌یک با کلام فلاسفه منطبق است؟ و ثانیاً ببینیم آیا این کلام فلاسفه با معنایی که