اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 488

در مجاز، بحثی نداریم، ما در تشکیل قضیّه به نحو حقیقت بحث می‌کنیم. لذا صاحب فصول رحمه الله می‌گوید: ما حرف فلاسفه را قبول نداریم، مسأله اعتبار، نقشی در فرق بین مشتق و مبدأ ندارد.[299]

اعتراض مرحوم آخوند به صاحب فصول رحمه الله و تفسیر ایشان از کلام فلاسفه

مرحوم آخوند در کفایه به صاحب فصول رحمه الله اعتراض کرده و حتّی به ایشان نسبت غفلت داده است. مرحوم آخوند ابتدا می‌فرماید: فرق بین مشتق و مبدأ این است که، درحقیقت معنای مشتق، خصوصیّتی وجود دارد که قابل حمل بر ذات است، مثلًا «عالم» دارای معنایی است که این معنا هیچ ارتباطی به لحاظ و اعتبار متکلّم ندارد. «عالِم» یک معنای واقعی و حقیقی دارد که این معنا وقتی با زید مقایسه شود می‌بینیم قابل جری و حمل بر زید است و می‌توان بین زید و عالم قضیّه حملیّه- که ملاکش اتّحاد و هوهویّت است- تشکیل داد و گفت: «زید عالم»، همان‌طور که ملاک حمل در غیر مشتقات- مثل «زید إنسان»- همین است. این خصوصیّت در ذات مشتق وجود دارد و نیاز به اعتبار ندارد. ولی ما وقتی سراغ مبدأ می‌آییم می‌بینیم در مبدأ- به حسب حقیقت و معنایش- خصوصیّتی تحقّق دارد که آن خصوصیّت اقتضا می‌کند که مبدأ، قابل حمل بر ذات نباشد و بین آن و ذات هیچ‌گونه اتّحاد و هوهویّتی تحقّق پیدا نکند. بنابراین براساس کلام مرحوم آخوند، فرق بین مشتق و مبدأ یک فرق واقعی و حقیقی است بدون این که وابستگی به اعتبار متکلّم داشته باشد و بدون این که مسائل مطرح شده در مطلق و مقیّد- که مربوط به اعتبار مولا و متکلّم است- در اینجا نقشی