اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 49

است و اگر عکس این مطلب باشد- یعنی اعمی بتواند تصویر جامع کند و صحیحی نتواند- کشف می‌کنیم که قول صحیحی باطل است و حق با اعمی است.

شرایط جامع

اشاره

جامعی که هریک از صحیحی یا اعمی می‌خواهد تصویر کند باید دارای سه شرط باشد: 1- مقدور برای مکلف باشد، 2- از ناحیه امر، تحقق پیدا نکرده باشد، 3- بسیط باشد. البته باید توجه داشت که حاکم به این لزوم، عقل نیست، به‌گونه‌ای که اگر جامع، یکی از این سه خصوصیت را واجد نبود، جامع قرار گرفتن آن استحاله عقلی داشته باشد. بلکه این لزوم به‌لحاظ ظواهر و بعضی از خصوصیات دیگر است و بعضی از آنها هم از راه عقل استفاده می‌شود. اینک به توضیح شرایط فوق می‌پردازیم:

شرط اوّل (مقدوریت):

جامع، باید برای مکلّف، مقدور باشد یعنی قدرت مکلّف بتواند به آن تعلّق گیرد خواه بدون واسطه، مقدورِ مکلّف باشد یا با واسطه. زیرا ما می‌بینیم عناوین و الفاظ عبادات، متعلّق تکلیف قرار گرفته‌اند. در آیه (أقیموا الصلاةَ) مسمّی و یا موضوع له لفظ صلاة، مأمور به واقع شده است و در آیه (کُتِبَ علیکم الصّیامُ)[30] مسمّی و عنوان «صیام»، مأمور به قرار گرفته است و در آیه (للَّه علی النّاس حجّ البیت من استطاع الیه