اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 490

مصداق آن. و مانند مرحوم آخوند می‌گوید: «اگر گفتیم: «الثوب الأبیض»، در این ابیض، نه مفهوم شی‌ء وجود دارد و نه مصداق آن، زیرا اگر مفهوم شی‌ء باشد باید معنای «الثوب الأبیض» عبارت از «الثوب الشی‌ء الأبیض» باشد» البته این تعبیر ایشان مغالطه است زیرا اگر شی‌ء در معنای ابیض دخالت داشته باشد دیگر معنای ابیض عبارت از «الشی‌ء الأبیض» نیست بلکه معنای آن «الشی‌ء الذی له البیاض» است. بعد می‌فرماید: «و اگر مصداق شی‌ء در معنای ابیض دخالت داشته باشد باید معنای «الثوب الأبیض» عبارت از «الثوب الثوب الأبیض» باشد». در این کلام ایشان نیز مغالطه وجود دارد، زیرا اگر مصداق شی‌ء- به نام ثوب- در معنای ابیض دخالت داشته باشد، ابیض به‌معنای «الثوب الأبیض» نیست بلکه به معنای «الثوب الذی له البیاض» می‌باشد و ما می‌توانیم بگوییم: «الثوب الثوب الذی له البیاض». چه به صورت قضیّه حملیّه و چه به صورت صفت و موصوف. حال ما کاری به مغالطه ایشان نداریم بلکه می‌خواهیم بگوییم ایشان تصریح کرده که «فرق بین مشتق و مبدأ به اعتبار است». مرحوم اصفهانی می‌فرماید: صریح‌تر از کلام ایشان، مطلبی است که مرحوم صدر المتألّهین در شواهد الربوبیّة ذکر کرده است. مرحوم صدر المتألّهین در شواهد الربوبیّة به جهت مناسبتی که بحث مشتق مطرح می‌شود می‌فرماید: «جمهور علمای کلام عقیده دارند که در مشتق، هم ذات و هم مبدأ و هم نسبت اخذ شده است».[303] یعنی درحقیقت، معنای مشتق عبارت از یک معنای ترکیبی یا منتزع از یک مرکّب می‌باشد. صدر المتألّهین سپس می‌فرماید: «امّا بعضی از محقّقین- که نظر ایشان به فلاسفه است- معتقدند بین مشتق و مبدأ هیچ فرقی نیست مگر به‌لحاظ عقل و لحاظ اعتبار» یعنی اعتبار و لحاظ عقل است که بین این دو، فرق قائل می‌شود و الّا اگر بخواهیم مسئله را به‌حسب واقعیّت بررسی کنیم، مفهوم مشتق و مبدأ یک چیز است و