اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 5

می‌شود: وضع تعیینی و حقیقت تعیّنی، ولی شامل مجاز نمی‌شود زیرا اگر کلمه اسد را هزاران بار در رجل شجاع- به‌طور مجاز- استعمال کردیم به‌طوری که نیاز به قرینه از بین نرفت، این کثرت استعمال، مصحّح این معنا نمی‌شود که بگوییم: اسد، اسم برای رجل شجاع گردیده است. ولی در مورد وضع تعیّنی- وقتی که قرینه نیاز نباشد- می‌توان گفت: اسد، اسم برای رجل شجاع شده است. بنابراین، کلام مرحوم آخوند، روی انکار حقیقت شرعیه، جریان ندارد. مگر این که شرکت منکرین حقیقت شرعیه را در این بحث، توجیه کنیم، آن‌گونه که مرحوم آخوند توجیه کرده است. در نتیجه، تعبیر مرحوم آخوند هم نمی‌تواند بیان درستی باشد که شامل تمام اقوال بشود. به نظر می‌رسد باید در عنوان بحث، این‌گونه تعبیر کنیم که: آیا اصل در استعمالات شارع این است که این الفاظ، در معانی صحیح استعمال شده باشند یا در اعمّ از صحیح و فاسد؟ البته تطبیق این تعبیر بر کلام باقلانی مشکل است ولی چاره‌ای جز این نیست.

این تعبیر، در مورد کسی که قائل به حقیقت شرعیه است، روشن است. همچنین برای کسی که قائل به حقیقت تعینیّه است، تعبیر روشنی است زیرا می‌توان گفت: آن لفظ که در یک معنایی تعیّن پیدا کرده آیا در خصوص معنای صحیح، تعیّن پیدا کرده است یا در معنایی اعم از صحیح و فاسد؟ اما براساس مبنای کسانی که حقیقت شرعیه را قبول ندارند- نه به‌صورت وضع تعیینی و نه به صورت وضع تعیّنی- و می‌گویند تمامی این الفاظ، مجازاً در معانی مستحدثه استعمال می‌شود، استعمال الفاظ در این معانی استعمال مجازی خواهد بود، خواه استعمال در صحیح باشد یا استعمال در فاسد. کیفیت تطبیق تعبیر فوق بر کلام اینان به همان صورتی است که مرحوم آخوند