اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 511

قضیّه حملیه مطرح نباشد. امّا اگر گفتیم: «زیدٌ زیدٌ» در مقام اخبار است، دیگر از جهت صحت حمل، فرقی میان «زیدٌ زیدٌ» و «الإنسان إنسان» وجود نخواهد داشت. هرچند در مورد «الإنسان إنسان» نوعی تغایر لفظی درست کنید ولی از نظر نفس قضیّه حملیه، فرقی میان این دو نیست. اگر «حمل شی‌ء بر نفس خودش» صحیح است، در هر دو وجود دارد. چگونه می‌شود شما «حمل الشّی‌ء علی نفسه» را در مورد «الإنسان إنسان» بپذیرید ولی در مورد «زیدٌ زیدٌ» نپذیرید؟ بنابراین قضیّه «زیدٌ زیدٌ» با وجود این که قضیّه حملیه است ولی هیچ نوع مغایرتی در آن وجود ندارد. نه در قضیّه لفظیه و نه در قضیّه معقوله. در واقعیت آن‌هم که اصلًا نباید مغایرتی تحقّق داشته باشد. نتیجه بحث در مورد ملاک حمل در قضایای حملیه از آنچه گفته شد معلوم گردید که در قضایای حملیه چیزی به غیر از اتّحاد و هوهویت لازم نداریم. نه اعتبار تغایر، آن‌گونه که مشهور می‌گویند و نه تغایر لفظی یا معقولی، آن‌گونه که از کلام امام خمینی رحمه الله استفاده می‌شد. مگر این که کسی «حمل الشی‌ء علی نفسه» را انکار کند، درحالی‌که امام خمینی رحمه الله آن را انکار نکرد. ما به وضوح می‌بینیم که در قضیّه «زیدٌ زیدٌ» هیچ‌گونه مغایرتی وجود ندارد به‌همین‌جهت امام خمینی رحمه الله صحت آن را انکار کرد.

تنبیه چهارم و پنجم: مغایرت و اتحاد بین مبدأ و ذات

اشاره

تنبیه چهارم و پنجم مرحوم آخوند تقریباً در ارتباط با یک مطلب است، لذا در کلام حضرت امام خمینی رحمه الله نیز به عنوان یک بحث مطرح شده است ولی این بحث