اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 53

1- کلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند از جمله قائلین به صحیح است و عقیده دارد صحیحی باید تصویر جامع کند، به‌همین‌جهت در مقام تصویر جامع برآمده و فرموده است: ما جامع داریم ولی آن جامع را با عنوان و حقیقتش نمی‌شناسیم و راهی برای شناسایی آن پیدا نکردیم، امّا وقتی به سراغ آیات و روایات می‌رویم و مثلًا در مورد نماز بررسی می‌کنیم می‌بینیم آیات و روایات، خصوصیاتی را در مورد نماز ذکر کرده‌اند مثل آیه (إنّ الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر)[32] یا روایاتی که می‌فرماید: «الصلاة قربان کلّ تقیّ» یا «الصلاة خیر موضوع» یا «الصلاة معراج المؤمن»،[33] ملاحظه می‌کنیم که این آثار و خواص، فقط در نماز صحیح وجود دارد. نماز صحیح، ناهی از فحشاء و منکر و معراج مؤمن و قربان کلّ تقی و خیر موضوع است و تمام نمازهای صحیح در این آثار مشترکند. این آثار، هم بر نماز حاضر مترتب است و هم بر نماز مسافر، هم بر نماز متوضی مترتب است و هم بر نماز متیمّم. ایشان می‌فرماید: اگر تمام نمازهای صحیح، در نهی از فحشاء و منکر شرکت داشته باشند این سؤال مطرح می‌شود که آیا بین این انواع، قدر جامعی تحقّق دارد یا نه؟ اگر گفته شود: «قدر جامعی تحقّق ندارد»، معنایش این است که تعدادی امور متباین- که بین آنها قدر جامعی وجود ندارد- در اثر واحد اشتراک دارند. در نهی از فحشاء و منکر اشتراک دارند. چگونه چنین چیزی ممکن است؟ طبق قاعده فلسفی «الواحد لا یصدر إلّا من الواحد»،[34] نهی از فحشاء و منکر، به‌عنوان یک اثر واحد، حتماً باید از مؤثر واحدی صادر شود و اگر مؤثرات، متعدّد باشند و بین آنها قدر جامعی وجود نداشته باشد، به این قاعده مسلّم فلسفی خدشه وارد می‌شود درحالی‌که این قاعده، قاعده‌ای عقلیه است و قابل خدشه نیست. در نتیجه، شما ناچارید بین انواع