اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 6

اشاره کردند که ما با کمی توضیح به بیان آن می‌پردازیم: وقتی شارع می‌خواست لفظ صلاة را در غیر معنای لغوی خودش استعمال کند آیا معنایی که درنظر گرفته- و بین آن معنا و این معنای حقیقی، رعایت علاقه کرده- چیست؟ قائل به صحیح می‌گوید: به‌نظر من، شارع خصوص نماز صحیح را درنظر گرفته و بین نماز صحیح و معنای لغوی رعایت علاقه کرده و به‌لحاظ آن علاقه، لفظ را در معنای صحیح، مجازاً استعمال کرده است؟ می‌گوییم: مگر در معنای فاسد نمی‌توان مجازاً استعمال کرد؟ مگر خود شارع، لفظ صلاة را در معنای فاسد، مجازاً استعمال نکرده است؟ پس چه فرقی بین صحیح و فاسد است؟ می‌گوید: وقتی شارع، لفظ صلاة را در معنای فاسد استعمال کرد دیگر بین معنای فاسد و معنای لغوی اوّل، رعایت علاقه و مناسبت نمی‌کند بلکه لفظ صلاة را در معنای فاسد- به تناسب معنای صحیح- استعمال کرده است. درحقیقت، مجازیت فاسد، در طول مجازیت صحیح است نه در عرض آن. و این چیزی است که هم پشتوانه ادبی دارد و هم اثر عملی برآن مترتب است. امّا پشتوانه ادبی آن این است که در علم بیان از آن تعبیر می‌کنند به «سبک مجاز از مجاز» یعنی یک مجاز را پایه و اصل برای مجاز دیگر قرار بدهند و مجاز دیگر را با رعایت مجاز اوّل بسازند، در این صورت، مجاز دوّم در طول مجاز اوّل است نه در عرض آن. امّا ثمره عملی آن این است که اگر شارع مقدّس کلمه «صلِّ» را اطلاق کرد، به مجرّد اینکه قرینه‌ای بر عدم اراده معنای حقیقی اوّل اقامه شد، کلمه «صلِّ» بر معنای مجازی اوّل حمل می‌شود. به عبارت دیگر: اگر شارع، در کلمه «صلِّ» معنای مجازی اوّل- که اصالت دارد- را اراده کرده باشد باید قرینه‌ای اقامه کند که معنای حقیقی اوّل اراده نشده است. ولی اگر معنای مجازی دوّم را اراده کرده باشد، به دو قرینه یا یک