اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 62

گفت: صلاة، برای این افراد هیچ معنایی نمی‌تواند داشته باشد زیرا معنای موضوع له آن مبهم است و آثار هم برای چنین کسی نامعلوم است تا از طریق آنها راه به موضوع له پیدا کند. آیا شخص عامی که نمی‌داند نماز ناهی از فحشاء و منکر و معراج مؤمن است، از لفظ نماز چه چیزی درک می‌کند؟ بر اساس مبنای مرحوم آخوند، نباید چیزی درک کند زیرا معنای جامع- حتی برای خود مرحوم آخوند هم- مبهم است و آثار هم برای شخص عامی نامشخص است، لذا لازمه بیان ایشان این است که اکثر متشرعه، از لفظ صلاة چیزی درک نکنند. در حالی که واقعیت مسئله این‌طور نیست. اگر کسی این آثار را هم نداند باز هم معنای صلاة برایش مبهم نیست که از شنیدن لفظ صلاة، به معنایی انتقال پیدا نکند. به عبارت دیگر: «از شنیدن لفظ صلاة، انتقال پیدا می‌کند به این که یک عبادتی هست» ولی آیا آن عبادت چیست؟ از لفظ صلاة چیزی نمی‌فهمد. بنابراین، بیان مرحوم آخوند دارای تالی فاسد است و نمی‌تواند مورد قبول باشد. اشکال ششم: بر اساس حرفی که قبل از شروع در تصویر قدر جامع گفتیم، اشکال دیگری به مرحوم آخوند وارد می‌شود و آن این است که آیا شرایط، در تسمیه و یا موضوع له دخالت دارد یا نه؟ ما گفتیم: شرایط بر سه قسم است: قسم اوّل: شرایطی که امکان اخذ در متعلّق دارد و در خارج هم در متعلّق اخذ شده است. قسم دوّم: شرایطی که امکان اخذ در متعلّق دارد ولی در خارج در متعلّق اخذ نشده است، مثل عدم ابتلاء به مزاحم اقوی. قسم سوّم: شرایطی که امکان اخذ در متعلّق ندارد، مثل قصد قربت- به معنای داعی الأمر- براساس مبنای مرحوم آخوند. در آنجا گفتیم: دو قسم اخیر شرایط، داخل در محلّ نزاع نیستند و کسی نیامده آنها را در محلّ نزاع داخل کند به گونه‌ای که صحیحی بگوید: اگر نماز، مبتلا به ازاله شد، دیگر صلاة نیست چون مبتلا به مزاحم اقوی است.