اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 66

نمازهای صحیح، حصّه‌ای است که مشتمل بر نمازهای صحیح است. همان‌طور که جامع بین نمازهای فاسد، حصّه‌ای است که مشتمل بر نمازهای فاسد است. بنابراین بعد از آنکه جامع ماهوی برای نمازهای صحیح، ممتنع بود و جامع عنوانی هم موضوع له نبود- اگرچه استحاله ندارد- جامع بین نمازهای صحیح، عبارت از عنوان «حصّه‌ای از وجودات که شامل نمازهای صحیح است» می‌باشد.[48] اشکال بر کلام مرحوم عراقی به مرحوم عراقی عرض می‌کنیم: آیا این حصّه از وجودات- که به عنوان جامع مطرح است- عبارت از «وجود» است یا «کلّی و ماهیت» یا قسم سوم؟ قسم سوم را نمی‌توان تصور کرد بنابراین یا باید بگویید: این حصّه از وجودات، «ماهیت و کلّی» است و یا باید بگویید: «وجود» است. اگر بگویید: «ماهیت» است. می‌گوییم: شما تصویر جامع ماهوی را ممتنع دانستید و گفتید: مقولات متباین نمی‌توانند تحت پوشش یک ماهیت و یک مقوله قرار بگیرند. و اگر بگویید: «وجود» است. می‌گوییم: اوّلًا: «وجود»، مساوق با جزئیت است. هرجا که وجود مطرح باشد، جزئیت و تشخص هم همراه آن می‌باشد. در این صورت شما چگونه ملتزم شدید که موضوع له لفظ صلاة- مثل اسماء اجناس- دارای عمومیت است؟ به عبارت دیگر: شما از یک طرف می‌گویید: «وضع و موضوع له در صلاة، عام است». و از طرفی می‌گویید: جامع بین افراد صحیحه، «وجود» است. درحالی‌که وجود، مساوق با جزئیت است. و جزئیت، با عمومیت معنای موضوع له قابل جمع نیست.