اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 67

ثانیاً: آیا شما، این وجودات را وجودِ واحد می‌دانید یا وجودات متعدّد؟ اگر بگویید: این وجودات، دارای وحدت می‌باشند. می‌گوییم: آیا ماهیات متباینه می‌توانند در وجودْ اتحاد داشته باشند؟ یعنی آیا می‌توانند یک وجود داشته باشند؟ مگر شما نمی‌گویید: در صلاة، ماهیات متباینه وجود دارد؟ چگونه ماهیات متباینه، در یک وجود جمع شده‌اند؟ در باب عرض و معروض- با وجود اینکه قوام وجودی عرض، به معروض است- اگر سؤال شود: آیا برای عرض و معروض، دو وجود تحقق دارد یا یک وجود؟ بدون تردید خواهید گفت: دو وجود تحقق دارد، زیرا دو ماهیت و دو حقیقت است. وجودِ جسم، یک چیز و وجودِ عرض، چیز دیگری است و برای ما در خارج دو وجود است یکی وجود جسم و دیگری وجود بیاض. به عبارت دیگر: نیاز عرض به معروض، اقتضای اندکاک وجودی در معروض- به‌گونه‌ای که در خارج، فقط یک وجود داشته باشیم- را ندارد. وقتی در باب عرض و معروض چنین است آیا در مورد مقولات مختلف- که صلاة را تشکیل داده‌اند- می‌توان گفت: «در یک وجود، جمع هستند»؟ در نتیجه ناچارید بگویید: این حصّه از وجود، وجوداتِ متعدد است. و ما می‌گوییم: اگر وجوداتِ متعدد باشد جامع می‌خواهد؛ زیرا نماز برای هریک از وجودات- به نحو وضع عام و موضوع له خاص- وضع نشده است. بلکه به صورت وضع عام و موضوع له عام است و شما باید بین این وجودات، قدر جامعی درست کنید و هیچ جامعی نمی‌توان بین این‌ها درست کرد مگر جامع عنوانی و آن عنوان «الحصّة من الوجود، المشتملة علی الصحیح» است و این عنوان، خودش جامع عنوانی است.

«الحصّة من الوجود» جزء حقیقت وجودات نیست بلکه عنوانی است که این وجودات را زیر پوشش قرار داده است. و اگر قرار بود جامع عنوانی حلّال مشکل شما باشد، همان عنوان «الناهیة عن الفحشاء و المنکر» قابل‌قبول‌تر و بهتر از این جامع عنوانی است که شما بیان کردید.