اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 8

برآن دلالت می‌کنند. ولی گاهی اجزاء و شرایط، به واسطه قرینه عامّه فهمانده می‌شود، مثل اینکه بگوید: «صلِّ» و آتِ سایر الأجزاء و الشرائط. در این صورت می‌توان کلام باقلانی را داخل در بحث کرد و گفت: براساس مذهب باقلانی، نزاع در این است که آیا مفاد این قرینه عامّه‌ای که کنار «صلّ»- به معنای لغوی دعا- گذاشته می‌شود و دلالت بر سایر اجزاء و شرایط می‌کند، تمامیت اجزاء و شرایط است؟- که ما از آن به صحیح تعبیر می‌کنیم- یا اینکه اجزاء و شرایط فی الجملة اراده شده است هرچند تمام نباشد؟ که ما از آن به اعم تعبیر می‌کنیم. بر این اساس، محلّ بحث را نمی‌توان روی «صلّ» قرار داد زیرا «صلِّ» در معنای لغوی استعمال شده و در مورد معنای لغوی، صحت و فساد مطرح نیست. صحت و فساد در ارتباط با مجموعه است، به اعتبار اینکه گاهی تام است که از آن به صحیح تعبیر می‌شود و گاهی ناقص است که از آن به فاسد تعبیر می‌شود.

مقدّمه دوّم: معنای صحت و فساد

اشاره

یکی از مقدماتی که در بحث صحیح و اعم باید مورد بررسی قرار گیرد معنای صحت و فساد است.

نظریه مرحوم آخوند

مرحوم آخوند، در اینجا و در بحث «آیا نهی در عبادات و معاملات مقتضی فساد آن است؟»، عنوان صحت و فساد را مطرح کرده و می‌فرماید: ظاهراً صحت دارای معنایی است که همه علوم و تعبیرات در مورد آن اتفاق دارند.

آن معنا عبارت از تمامیت است. مرحوم آخوند، عنوان فساد را معنا نمی‌کند ولی با